دانشگاه ادیان و مذاهب پژوهشنامه مذاهب اسلامی 2423-4044 12 24 2026 02 20 Ashʿarī and Māturīdī Scholars and the Semantic Evolution of the Theory of Kasb (Acquisition) تطور معنایی نظریه کسب در اندیشه ماتریدیه و اشاعره 139 170 235914 10.22034/jid.2025.332212.2323 FA محسن صالحی دانشجوی دکتری مذاهب کلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران مهدی فرمانیان استاد گروه مذاهب اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران(رئیس هیئت مدیره انجمن علمی ادیان و مذاهب حوزه) اکبر باقری استادیار گروه مطالعات تاریخ تشیع، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران 0000-0002-3613-062X Journal Article 2022 03 09 The debate between determinism (<em>Jabr</em>) and free will (<em>Ikhtiyār</em>) stands as one of the most significant theological issues in the early Islamic centuries. To negate both absolute determinism and the total delegation of authority (<em>Tafwīḍ</em>) over human voluntary acts, while simultaneously emphasizing the scope and continuity of Divine Will in the universe, the Ashʿarī and Māturīdī schools developed the theory of <em>Kasb</em> (Acquisition). This study aims to report on and examine the evolution of theological views held by Ashʿarī and Māturīdī scholars regarding this theory. Employing a descriptive-analytical methodology, the research reveals that despite the initial assumption of a complete conceptual alignment regarding <em>Kasb</em> among the studied scholars, there exist significant differences in their objectives for proposing this theory, which have evolved over time. Compared to the Ashʿarīs, Māturīdī scholars offer a more semantic interpretation of <em>Kasb</em>, attributing greater free will and responsibility to humans; in this regard, their stance shows closer proximity to Imami theology. Furthermore, while disagreements exist among Ashʿarī scholars themselves, they exhibit notable fluctuations (<em>qabḍ wa basṭ</em>) in their beliefs concerning the extent of human agency in their own actions. For instance, Abu al-Hasan al-Ash'ari did not consider the acquiring agent (<em>al-kāsib</em>) capable of creating their own act, nor did he deem them effective in altering its attributes. However, the subsequent theologian, al-Bāqillānī, distinguished between the creation of the act and its description (ʿ<em>unwān</em>), attributing the creation of the act to God while assigning its description to human choice and will. Moreover, the interpretations of <em>Kasb</em> by later Ashʿarī scholars bear no resemblance to Abu al-Ḥasan al-Ashʿarī 's original formulation; instead, akin to Māturīdī thinkers, they demonstrate a significant inclination toward the theory of "a matter between two matters" (<em>amrun bayn al-amrayn</em>). <span lang="FA">جبر و اختیار یکی از مسائل مهم کلامی جهان اسلام در سده‌های نخستین به شمار می‌رود. اشاعره و ماتریدیه برای نفی حاکمیت جبر و تفویضِ مطلق بر افعال اختیاری انسان و همچنین تأکید بر گستره و استمرار ارادۀ الهی در عالم هستی، نظریۀ کسب را ابداع کردند. گزارش و بررسی تطور آرای کلامی اندیشمندان اشاعره و ماتریدیه نسبت به این نظریه، هدف این پژوهش است.</span><br><span lang="FA">انجام این تحقیق به روش توصیفی-تحلیلی نشان داد که علی‌رغم تصور اولیه انطباق کامل مفهوم کسب از منظر اندیشمندان مورد مطالعه، تفاوت‌های قابل توجهی در هدف ایشان از این نظریه وجود دارد که به‌مرور زمان دگرگون شده است. ماتریدیان در مقایسه با اشاعره، تفسیری معناشناسانه‌تر از کسب، به ‌دست می‌دهند و اختیار و مسئولیت بیشتری برای انسان قائل می‌شوند و از این جهت قرابت بیشتری به امامیه دارند. علاوه بر وجود اختلاف‌نظر میان دانشمندان اشعری، آنان دچار قبض و بسط‌های قابل توجهی در باور به مقدار نقش انسان در فعل خویش می‌شوند. مثلاً ابوالحسن اشعری فاعل کاسب را نه‌تنها قادر به خلق فعل خویش نمی‌داند، بلکه او را در تغییر اوصاف آن مؤثر نیز نمی‌داند. اما متکلم پس از وی، یعنی باقلانی، میان خلق فعل و عنوان آن تفاوت قائل می‌شود و خلق فعل را به خدا نسبت می‌دهد و وصف فعل را به اختیار و اراده انسان واگذار می‌کند. همچنین تفاسیر اشاعرۀ متأخر از کسب، هیچ سنخیتی با تفسیر ابوالحسن اشعری ندارد و همچون اندیشمندان ماتریدی، تمایل قابل توجهی به نظریۀ امرٌبین‌الامرین نشان می‌دهد.</span> https://mazaheb.urd.ac.ir/article_235914_066755f06aa37009fa5df90d65f6c86d.pdf