دانشگاه ادیان و مذاهب پژوهشنامه مذاهب اسلامی 2423-4044 12 24 2026 03 20 Investigating the Impact of Būyid Religious Policy on the Religious and Doctrinal Developments of Khūzistān (322-447 AH / 934-1055 CE) بررسی تأثیر سیاست‌‌ مذهبی آل بویه بر تحولات ادیان و مذاهب خوزستان (322- 447.ق) 247 276 235918 10.22034/jid.2025.545128.2596 FA سجاد پاپی دانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام، دانشگاه شهید چمران، اهواز، ایران علی بحرانی پور استاد گروه تاریخ، دانشگاه شهید چمران ،اهواز، ایران بهادر قیّم دانشیار گروه تاریخ، دانشگاه شهید چمران، اهواز، ایران Journal Article 2025 09 05 <span>During the early Islamic centuries, particularly under the Būyid dynasty (r. 322-447 AH / 934-1055 CE), Khūzistān possessed an exceptional degree of religious and sectarian diversity. In that period, adherents of various Islamic schools—including the Muʿtazilī theological school, different Sunni jurisprudential traditions, and Shīʿī groups—alongside followers of non-Islamic religions such as Zoroastrians, Christians, Jews, and Mandaean Sabians, had a significant presence in Khūzistān. Adopting an analytical approach, this study seeks to answer the following question: What impact did the religious policy of the Būyid government have on the situation of the aforementioned religious and sectarian communities in Khūzistān? The findings of the research indicate that Būyid religious policy was founded upon tolerance and forbearance, and beyond that, on the inclusion of followers of various religions and sects within their governance structure. The adherents of different religions and sects present in Khūzistān were no exception to this principle. The continuation of the flourishing period of the Muʿtazilī theological school, the strengthening of the political, social, and cultural position of the Shīʿa, the absence of any policy aimed at weakening the Sunnis, and the inclusion of the <em>ahl al-dhimmah</em> (protected religious minorities) in the Būyid administrative system are among the most significant effects of the tolerant religious approach of the Būyids in fourth/tenth-century Khūzistān.</span> خوزستان در سده های نخستین اسلامی به خصوص در روزگار آل بویه(حک: 322- 447.ق) از تنوع و تکثر مذهبی کم نظیری برخوردار بود. در آن روزگار پیروان مذاهب مختلف اسلامی (مکتب کلامی معتزله، مذاهب مختلف فقهی اهل سنت و شیعیان) و همچنین ادیان غیراسلامی(زردشتیان، مسیحیان، یهودیان و صابیئن مندائی) حضور چشمگیری در خوزستان داشتند. این پژوهش با رویکردی تحلیلی در پی پاسخ به این سؤال است که سیاست مذهبی حکومت آل بویه چه تأثیری بر وضعیت پیروان ادیان و مذاهب مذکور در خوزستان گذاشته است؟ یافته های پژوهش نشان می دهد سیاست مذهبی آل بویه مبتنی بر رواداری و تسامح و فراتر از آن سهیم کردن پیروان ادیان و مذاهب مختلف در ساختار حکمرانی خود استوار بود. پیروان ادیان و مذاهب مختلف حاضر در خوزستان نیز از این قاعده مستثنی نبودند. استمرار دوران شکوهمندی مکتب کلامی معتزله، تقویت جایگاه سیاسی، اجتماعی و فرهنگی شیعیان، عدم تضعیف اهل سنت و سهیم کردن اهل ذمه در نظام حکمرانی آل بویه از جمله مهمترین تأثیرات رویکرد روادارانۀ مذهبی آل بویه در خوزستان سدۀ چهارم هجری است. https://mazaheb.urd.ac.ir/article_235918_91ba14f7d9208a315ec1990981184fda.pdf