دانشگاه ادیان و مذاهب پژوهشنامه مذاهب اسلامی 2423-4044 12 24 2026 03 20 The Theoretical Foundations of Epistemology in al-Fakhr al-Rāzī as Measured by Al-Mīzān مبانی نظری شناخت شناسی فخر رازی در میزانِ المیزان 69 92 244967 10.22034/jid.2025.533985.2584 FA محمد حسین شیرافکن استادیار گروه عمومی،دانشگاه علم و فناوری مازندران، بهشهر، ایران فاطمه پورمهدی امیری دانش آموخته سطح چهار، مدرسه عالی تخصصی حضرت خدیجه، بابل، ایران Journal Article 2025 07 12 <span>In the interpretation of the Qur'an, the works of two prominent commentators, al-Fakhr al-Rāzī and Allamah Tabataba'i, represent two different and rich approaches to understanding and interpreting divine verses. Allamah Ṭabāṭabā'ī, in his invaluable commentary <em>Al-Mīzān</em>, addresses and critiques al-Fakhr al-Rāzī’s perspective on various issues. Allamah Ṭabāṭabā'ī’s criticisms of al-Fakhr al-Rāzī’s interpretation not only reveal the strengths and weaknesses of al-Fakhr al-Rāzī’s approach but also demonstrate the importance of critical and independent thinking in Islamic sciences. These criticisms teach us that to understand and interpret the Qur'an, one must use a comprehensive and profound approach that includes context, reason, history, and social realities. This paper, using a descriptive-analytical method, examines Allamah Ṭabāṭabā'ī’s criticisms regarding al-Fakhr al-Rāzī’s epistemological foundations in interpretation. The critique was carried out in three realms: the possibility of knowledge, the nature of knowledge, and the tools of knowledge, and Allamah Ṭabāṭabā'ī’s views were elucidated in relation to the foundations introduced by al-Fakhr al-Rāzī.</span> در تفسیر قرآن، آثار دو مفسر برجسته فخر رازی و علامه طباطبایی، نمایانگر دو رویکرد متفاوت و غنی در فهم و تفسیر آیات الهی است. علامه طباطبایی در تفسیر گرانسنگ خود در مسائلی به تحلیل دیدگاه فخر رازی پرداخته و آن را نقد و بررسی می‌کند. نقدهای علامه طباطبایی بر تفسیر فخر رازی علاوه بر اینکه نقاط قوت و ضعف رویکرد فخر رازی را نمایان می‌سازد، نشان‌دهنده‌ی اهمیت تفکر انتقادی و اجتهادی در علوم اسلامی است. این نقدها به ما می‌آموزند که برای فهم و تفسیر قرآن باید از یک رویکرد جامع و عمیق استفاده کنیم که شامل سیاق، عقل، تاریخ و واقعیت‌های اجتماعی باشد. در این نگاشته با روش توصیفی-تحلیلی به نقدهای علامه طباطبایی نسبت به مبانی شناخت‌شناختی فخر رازی در تفسیر پرداخته شده است. نقد منظور در سه ساحت امکان شناخت، ماهیت شناخت و ابزار شناخت انجام شد و نظرات علامه طباطبایی بر مبانی معرفی شده از جانب فخر رازی تبیین گشت. https://mazaheb.urd.ac.ir/article_244967_083fc8a93e3b42bbc1e04752d5705eda.pdf