دانشگاه ادیان و مذاهب پژوهشنامه مذاهب اسلامی 2423-4044 12 24 2026 03 20 A Comparative-Critical Analysis of the Concepts of Qadm (Preceding), Itiyān (Coming), Isrā’ (Night Journey), and Nuzūl (Descent) as Attributes of God in the View of Salafī and Imāmī Hadith Commentators بررسی تطبیقی صفات خبری خداووند از نگاه محدثان امامیه و سلفیه 191 224 244992 10.22034/jid.2026.559486.2624 FA محمدرضا دفتری دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران 0009-0001-5548-2663 کاوس روحی برندق دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران 0000-0003-3474-0421 Journal Article 2025 11 13 <span>The theological attributes (<em>Ṣifāt Khabariyyah</em>) of God, such as <em>qadm</em> (preceding), <em>itiyān</em> (coming), <em>isrā’</em> (night journey), and <em>nuzūl</em> (descent)—which in the Qur'an and traditions indicate aspects of movement and presence pertaining to God—are among the central issues of Islamic theology. These apparent attributes sometimes lead to spatial anthropomorphism. On this basis, the Salafī school insists on affirming their external meaning <em>bi-lā kayf</em> (without asking how), whereas the Imāmī school emphasizes absolute divine transcendence (<em>tanzīh</em>) and the unity of these attributes with the divine essence. The necessity of investigating theological ambiguities arises from adhering to the literal sense of these attributes, where affirmation without modality may lead to corporealism (<em>tajsīm</em>). Therefore, addressing the gap in comprehensive tradition-based (<em>ḥadīth</em>) and commentary-based studies, a comparative-critical analysis of the views of hadith commentators yields a correct understanding of these theological attributes. Hence, using a comparative-critical method, this study first provides a brief lexical and exegetical examination of these attributes, then analyzes and critiques the perspectives of both Salafī and Imāmī hadith commentators regarding the traditions that indicate these attributes. The results show that the Salafīs affirm these attributes as real and literal. In contrast, Imāmī hadith commentators interpret (<em>ta’wīl</em>) the aforementioned attributes while preserving their outward meaning. The findings indicate that Salafī literalism concerning these attributes leads to anthropomorphism (<em>tashbīh</em>) and corporealism (<em>tajsīm</em>) of God, whereas the Imāmī perspective is more consistent with the clear (<em>muḥkamāt</em>) verses of the Qur'an, the traditions of the Infallibles (Ahl al-Bayt), and the rational transcendence of God from theological ambiguities.</span> صفات خبریه خدا همانند: قدم، إتیان، إسراء و نزول، که در قرآن و روایات بر جنبه‌های حرکتی و حضوری خداوند دلالت دارند، از مسائل محوری کلام اسلامی‌اند؛ صفاتی ظاهری که گاه به تشبیه مکانی می‌انجامد. براین پایه، سلفیه بر اثبات ظاهری بدون کیفیت پافشاری می‌کند و امامیه بر تنزیه مطلق و وحدت با ذات تأکید دارد. ضرورت تحقیق از شبهات کلامی اتکا به ظاهر این صفات برمی‌خیزد؛ جایی که اثبات بلا کیف ممکن است به تجسیم منجر شود. از این‏رو، توجه به خلأ مطالعات جامع روایی و شرح‎الحدیثی، تحلیل تطبیقی انقادی دیدگاه شارحان حدیث، موجب ارائه نگاهی صحیح در مورد صفات خبریه می‏گردد. به همین علت، تحقیق حاضر با روش تطبیقی-انتقادی نخست ضمن بررسی مختصر لغوی و تفسیری این صفات، به بررسی و نقد دیدگاه شارحان حدیث سلفیه و امامیه درباره روایات حاکی از صفات محلّ بحث می‏پردازد. نتایج نشان می‏دهد که سلفیه صفات را حقیقی و ظاهری اثبات می‌کند حال آن‏که شارحان حدیث امامیه صفات مذکور را با حفظ معنای ظاهری تأویل می‏کنند. نتایج نشان می‏دهد ظاهرگرایی سلفیه درباره صفات مورد بحث موجب تشبیه و تجسیم خدا گردیده اما نگاه امامیه سازگاری بیشتر با محکمات قرآنی، روایات معصومان و تنزیه عقلی خدا از شبهات کلامی را در پی دارد. https://mazaheb.urd.ac.ir/article_244992_dc18e850191a6572a86268917e27bcb7.pdf