دانشگاه ادیان و مذاهبپژوهشنامه مذاهب اسلامی2423-404451020190220A Comparative Study of Knowledge of the Hidden by Non-Prophets in Theological Discourses by ‘Abd al-Jabbār the Mu’tazilite and al-Ghazālī the Ash’ariteبررسی تطبیقی علم غیب غیرپیامبران در گفتمان کلامی عبدالجبار معتزلی و غزالی اشعری72389418FAمحمدحسننادماستادیار گروه شیعه شناسی، دانشگاه ادیان ومذاهب،Journal Article20180520Knowledge of the hidden is a theological and meta-religious issue, which lies at the foundation of other theological issues. Muslim intellectuals, including Mu’tazilite and Ash’arite theologians, have for long particularly considered this issue with different principles and approaches, because of its background in the Quran and hadiths, and its significance and crucial place in the system of Islamic beliefs. In this paper, I consider the issue of knowledge of the hidden (<em>‘ilm al-ghayb</em>) by non-prophets in the epistemological views of two prominent figures from the two above-mentioned theological schools: Qāḍī ‘Abd al-Jabbār the Mu’tazilite (359 AH/935-415 AH/1025) and Abū Ḥāmid al-Ghazālī the Ash’arite (450 AH/1055-505 AH/1111). A comparative study of the issue from the views of the followers of these two theological schools will reveal, in addition to their thoughts about the possibility and limits of knowledge of the hidden by non-prophets, fundamental agreements of the Shi’a with Ash’aris and their fundamental disagreement with the Mu’tazila over the doctrine of knowledge of the hidden by non-prophets, including the Imams.علم غیب مسئلهای کلامی و فرامذهبی است و نقش زیرساختی نسبت به دیگر مباحث کلامی دارد. متفکران اسلامی از جمله متکلمان معتزله واشاعره با توجه به پیشینه قرآنی ـ روایی آن و اهمیت و جایگاه حساسی که در نظام اعتقادات اسلامی دارد، از دیرباز تا کنون با عنایت ویژه و با مبانی و رویکردهای متفاوت بر آن نظر انداختهاند. این جستار بر آن است، از رهگذر نمایاندن آرا و اندیشههای معرفتشناسانه دو چهره شاخص به نمایندگی از دو مکتب کلامی گفتهشده، قاضی عبدالجبار معتزلی (359ـ415ق) و ابوحامد غزالی اشعری (450ـ505ق) بحث علم غیب غیر انبیا را بررسی کند. بررسی تطبیقی این مسئله از نگاه پیروان این دو مکتب کلامی، علاوه بر بازتاب اندیشه آنان درباره امکان آگاهی غیر انبیا ازغیب و قلمرو آن، اشتراکات مبنایی شیعه با اشاعره وافتراق مبنایی شیعه با معتزله را درباره آموزه علم غیب غیر انبیا از جمله امامان نشان خواهد داد.https://mazaheb.urd.ac.ir/article_89418_cd728816910577ca8ff536c90168f9c1.pdfدانشگاه ادیان و مذاهبپژوهشنامه مذاهب اسلامی2423-404451020190220Revelation (Waḥy) in Traditional Islamic Philosophy and Contemporary Theology: A Comparative Analysis of the views of Mullā Ṣadrā and Nasr Hamid Abu Zaydوحی در فلسفه کلاسیک و کلام معاصر: تحلیل تطبیقی نگاه ملاصدرا و نصر حامد ابوزید254489419FAمصطفیسلطانیاستادیار گروه مذاهب کلامی دانشگاه ادیان و مذاهبشکراللهشهبازیدانشجوی دکتری مذاهب کلامی دانشگاه ادیان و مذاهبJournal Article20160516The revelation (<em>waḥy</em>) and its quality has since the beginning of Prophet Muhammad’s prophethood been a focus of attentions by intellectuals. The fact that the origin of revelations is non-human (God) and its receiver is a human has led to difficulties such as the process of understanding the nature of the revelation, how it is revealed, how it is interpreted and explained, and so on. This is evidenced by disagreements over how to explain and interpret the revelation among philosophers and rationalist intellectuals. In this research, we believe that their method of interpreting the revelation leads to disagreements, and then provide a comparative study of the account of the revelation offered by religious modernists, such as Nasr Hamid Abu Zayd, who believe that the origin of the revelation is non-human, while its external reality derives from the culture of the time, historical backgrounds, and human experiences, and Mullā Ṣadrā as a representative of the traditional religious current who takes both the origin and the external reality of the revelation to be divine and sacred.وحی و کیفیت نزول آن از آغاز بعثت پیامبر(ص)، کانون توجه اندیشمندان بوده است. فرابشریبودن مبدأ وحی و بشربودن دریافتکننده آنْ فرایند فهم حقیقت وحی، چگونگی نزول، قرائت و تبیین آن و مسائلی از این دست را دشوار کرده است. اختلاف در تفسیر و قرائت این پدیده نزد وحیپژوهان از جمله فیلسوفان و نواندیشان عقلگرا شاهدی بر این مدعا است. این پژوهش روش فهم اندیشمندان وحیپژوه در ارائه قرائتی از وحی را بستر شکلگیری اختلاف میداند و در بحثی مقارن، وحیشناسی در نوگرایانِ دینی همچون نصر حامد ابوزید را که مبدأ وحی را فرابشری اما حقیقت خارجی آن را برگرفته از فرهنگ زمانه، تاریخی و تجربه بشری میداند با ملاصدرا به نمایندگی از جریان سنتی دینی که مبدأ و حقیقت خارجی وحی را الهی و مقدس میداند، مقایسه میکند.https://mazaheb.urd.ac.ir/article_89419_b3faacb320cba5fef2579fe6735f6bf4.pdfدانشگاه ادیان و مذاهبپژوهشنامه مذاهب اسلامی2423-404451020190220The Nature of the Human and the Account of Divine Succession in Ibn Taymīyyah’s Viewچیستی انسان و چگونگی تبیین خلافت الهی در اندیشه ابنتیمیه455989420FAفاطمهعلمیمربی و عضو هیئت علمی گروه معارف، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد کرمانمهدیفرمانیاندانشیار گروه مذاهب کلامی دانشگاه ادیان و مذاهبJournal Article20180717Ibn Taymīyyah can be characterized as the intellectual father of Salafis. Thus, his views, particularly those about the nature of the human and the problem of the human divine succession (<em>khilāfa</em>) is of great importance. He appeals to the Quran and hadiths to show that the human consists of a spirit and a body, the main part being the spirit as a self-standing, incipient (<em>ḥādith</em>), and created entity. Ibn Tamīyyah, as an exteriorist in epistemology and sensationalist in ontology, attacks philosophers, logicians and mystics, as well as their principles. He has a fully materialist and earthly view of the human. In his work, the human is considered as a full-blown earthly entity who has no power to affect or manipulate this world. Moreover, since he rejects any similarity between divine and human attributes in order to protect Lordship monotheism (<em>al-tawḥīd al-rubūbī</em>), he cannot accept the human succession of God. His view of the human gives rise to other views and fatwas of his. In his view, it is not only impermissible, but polytheistic and at odds with worship monotheism (<em>al-tawḥīd al-‘ibādī</em>), to visit mausoleums and make recourse to righteous people. Deploying the library method with an analytic-descriptive approach, we have in this research drawn upon Ibn Taymīyyah’s writings to answer two questions: what is the human nature and reality in Ibn Taymīyyah’s view? And given his view of the human nature, how does he account for the human succession of God?ابنتیمیه را میتوان پدر فکری سلفیه دانست؛ به همین دلیل دیدگاههای وی، از جمله درباره چیستی انسان و مسئله خلافت الهی او، اهمیت دارد. او با استناد به قرآن و روایات، انسان را متشکل از روح و جسم میداند که بخش اصلی وجودش روح او است که موجودی قائم بنفسه، حادث و مخلوق است. ابنتیمیه که در معرفتشناسی، ظاهرگرا و در هستیشناختی، حسگرا است، به شدت بر فلاسفه، منطقیان و عرفا و مبانی آنان میتازد و نگاهی کاملاً مادی و زمینی به انسان دارد. در آثار وی انسان موجودی کاملاً زمینی است که قدرت هیچ تأثیر و دخل و تصرفی در این عالم را ندارد. علاوه بر این، از آنجا که وی برای محافظت بر توحید ربوبی، هرگونه مماثلت و تشابه در صفات خداوند و انسان را نفی میکند، نمیتواند خلافت الهی آدمی را بپذیرد. این نگاه ابنتیمیه به انسان، زمینهساز سایر نظریات و فتاوای وی میشود. در اندیشه او، زیارت و استعانت و توسل به انسان صالح نهتنها جایز نیست، بلکه شرک و متناقض با توحید عبادی است. در این پژوهش با روش کتابخانهای و با رویکرد تحلیلی ـ توصیفی، از مکتوبات به جامانده از ابنتیمیه مدد جستهایم تا به دو پرسش پاسخ دهیم: در نگاه ابنتیمیه، انسان چه حقیقت و ماهیتی دارد؟ با توجه به این ماهیت، ابنتیمیه مسئله خلافت الهی انسان را چگونه تبیین میکند؟https://mazaheb.urd.ac.ir/article_89420_5f1091fa4797d52eadd8ecf7a7585083.pdfدانشگاه ادیان و مذاهبپژوهشنامه مذاهب اسلامی2423-404451020190220Humanological Principles of the Right for Self-Determination According to Imāmī Humanologyمبانی انسانشناختی «حق تعیین سرنوشت» با تکیه بر انسانشناسی امامیه618389421FAعنایت اللهشریفیدانشیار گروه معارف اسلامی دانشگاه علامه طباطباییسید روح اللهحسینی کاشانیدانشجوی دکتری مدرسی معارف اسلامی دانشگاه علامه طباطباییسید محمودعلویدانشیار گروه معارف اسلامی دانشگاه صدا و سیماJournal Article20181003Self-determination is a civil right held by some people to have been brought for people by human right conventions. Since rights based on Islamic doctrines cannot be understood and analyzed without an account of the human nature implied by these doctrines, it can be claimed that the Imāmī school of thought recognizes the right for self-determination as an undeniable right of people given its characterizations of the human. In this paper, we consider and analyze Quranic verses and Imāmī hadiths concerning the human nature, and then conclude that Imāmī humanological principles, including axiological and theoretical principles, demonstrate the self-determination right for all humans. As suggested by the Imāmīyya, the human choice is a theoretical humanological ground for the right for self-determination. Humans choose their fate, and are responsible for their choice. The human intrinsic dignity, as an axiological humanological principle, establishes the self-determination right for individual citizens in virtue of their humanness and regardless of their interior and exterior properties. Another axiological principle establishing the right for self-determination is the human place as God’s successor.حق تعیین سرنوشت یکی از حقوق شهروندی است که برخی گمان میکنند این حق را کنوانسیونهای حقوق بشر برای انسان به ارمغان آوردهاند. با توجه به اینکه حقوق مبتنی بر آموزههای اسلامی بدون شناخت انسان بر پایه همان آموزهها قابلدرک و تحلیل نیست، میتوان ادعا کرد که مکتب امامیه با توجه به ویژگیهایی که برای انسان برمیشمرد، حق تعیین سرنوشت را به رسمیت میشناسد و یکی از حقوق مسلّم انسانها میداند. تحقیق حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی، آیات و روایات انسانشناسی امامیه را بررسی و تحلیل کرده و به این نتیجه رسیده است که مبانی انسانشناختی امامیه، شامل مبانی ارزشی و نگرشی، لزوم حق تعیین سرنوشت را برای انسانها اثبات میکند. انتخابگری انسان، چنانکه امامیه طرح میکند، مبنای نگرشی انسانشناسیِ حق تعیین سرنوشت است. انسانها سرنوشت خود را انتخاب میکنند و در قبال این انتخاب مسئولیت دارند. کرامت ذاتی انسان، که مبنای ارزشی انسانشناسی است، نیز حق تعیین سرنوشت را برای تکتک شهروندان، از حیث انسان بودن و فارغ از مشخصههای ظاهری و باطنی، ثابت میکند. جایگاه خلیفه اللهی انسان نیز دیگر مبنای ارزشی ثابتکننده حق تعیین سرنوشت است.https://mazaheb.urd.ac.ir/article_89421_eac419c3f4586033d7f719314a102ea3.pdfدانشگاه ادیان و مذاهبپژوهشنامه مذاهب اسلامی2423-404451020190220Theological Views of Shiite and Sunni Exegetes of the Quran about the Instance of Verse 54 of Sūra al-Mā’ida: “Allah will bring forth a people He will love and who will love Him…”بررسی دیدگاه کلامی مفسّران فریقین درباره مصداق آیه 54 سوره مائده «فَسَوْفَ یَأْتِی اللَّهُ بِقَوْمٍ یُحِبُّهُمْ وَ یُحِبُّونَهُ...»8511589422FAعلی احمدناصحدانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه قمسعیدمرادی کیاسرائیدانش آموخته کارشناسی ارشد تفسیر و علوم قرآن دانشگاه قم.0000-0002-8087-735XJournal Article20180124Shiite and Sunni exegetes of the Quran have offered different views of what is meant by the verse, “Allah will bring forth a people He will love and who will love Him…,” (verse 54 of Sūra al-Mā’ida). The majority of Shiite and a number of Sunni exegetes believe that a prominent instance of the verse is Imam ‘Alī. Some people have, nevertheless, offered other interpretations of the instance to which the verse refers, including Imam al-Mahdī and his helpers, Abū Bakr, Salmān al-Fārsī and his people, and Abū Mūsā al-Ash’arī’s tribe. Some others believe that the verse is general—it is not specific to any particular person or people. However, since the verse involves an attribute that cannot be true of anyone other than Imam ‘Alī, in this paper, written with an analytic descriptive method, we survey and analyze theological views of Shiite and Sunni exegetes, and then consider and criticize the application of the verse to people other than the imam given its context as well as relevant hadiths.مفسران شیعه و سنی درباره مقصود از آیه «فَسَوْفَ یَأْتِی اللَّهُ بِقَوْمٍ یُحِبُّهُمْ وَ یُحِبُّونَهُ ...» در آیه54 سوره مائده، دیدگاههای مختلفی مطرح کردهاند. بیشتر مفسران شیعه و شماری از مفسران اهل سنت، «امام علی(ع) » را مصداق بارز این آیه شریفه دانستهاند. در مقابل این دیدگاه، برخی نیز احتمالات دیگری را مطرح کردهاند، از جمله «امام مهدی و یاران ایشان»، «ابوبکر»، «سلمان فارسى و قوم او»، «قوم و طایفه ابوموسى اشعرى». برخی نیز گفتهاند این آیه عام است و اختصاصى به شخص یا قومى خاص ندارد؛ اما از آنجا که آیه متضمن صفاتى است که اطلاق آن، بر غیر امام علی(ع) سزاوار نیست، در این مقاله، که با شیوه تحلیلی و توصیفی نگاشته شده است، ضمن بررسی دیدگاههای کلامی مفسران فریقین و تحلیل آنها، با توجه به سیاق آیه و روایات معصومان(ع) و اسناد تاریخی، تطبیق آیه بر مصداقی غیر از آن حضرت نقد و بررسی خواهد شد.https://mazaheb.urd.ac.ir/article_89422_db09af37ca93793d04609722462dfd13.pdfدانشگاه ادیان و مذاهبپژوهشنامه مذاهب اسلامی2423-404451020190220Islamic Mysticism and Spiritual Manners of Teaching Arts (with a Focus on Books of Futuwwa)عرفان اسلامی و آداب معنوی آموزش هنر (با تأکید بر فتوتنامهها)11713989423FAسیده مریمایزدی دهکردیاستادیار گروه معارف دانشگاه هنر اصفهانسعیدبینای مطقدانشیار گروه فلسفه دانشگاه اصفهانJournal Article20180228Books of <em>futuwwa</em> are mystical essays in which conditions of membership in the circle of people of <em>futuwwa</em> (generous people) are mentioned. These texts offer particular laws and manners of every occupation (art or profession) and crafts for teaching the laws to learners based on teacher-learner hierarchies. In this problem-centered paper, by deploying library research method and referencing reliable and relevant sources, we analyze the notion of <em>futuwwa</em>, as well as its stages and laws in mystical texts, and then consider the bearing of books of <em>futuwwa</em> on professions, arts, and crafts. The most important findings of this research are concerned with solutions to teaching the Islamic art and professional training of art learners as appearing in books of <em>futuwwa</em>. They include: disciplined and strict training imposed by the teacher, emphasis on the exterior and the interior in educational methods, merging Iranian manners and traditions with Islamic values, and the realization of the teacher-learner system.فتوتنامه رسالهای با رویکرد عرفانی است که در آن، شرایط عضویت در حلقه اهل فتوت (جوانمردان) ذکر شده است. این متون قوانین و آداب خاص هر صنعت (هنر یا پیشه) و دستورالعملهای آموزش آن به فراگیران را بر اساس سلسله مراتب استاد ـ شاگردی ارائه میکنند. این مقاله به سبک مسئلهمحور و با روش تحقیق کتابخانهای و مراجعه به منابع معتبر و مرتبط با مسئله، ضمن تحلیل مفهوم فتوت و مراتب و قواعد آن در متون عرفانی، به بررسی ارتباط فتوتنامهها با اصناف، حرفهها، هنر و صنعت پرداخته است. مهمترین یافتههای این پژوهش، ناظر به راهکارهای آموزش هنر اسلامی و تربیت حرفهای هنرآموزان در فتوتنامهها است که برخی از آنها عبارتاند از: تربیت توأم با نظم و سختگیری از جانب استاد، توجه و تأکید بر ظاهر و باطن در شیوههای آموزشی، تلفیق آداب و رسوم ایرانی با ارزشهای اسلامی، اجرای نظام استاد و شاگردی.https://mazaheb.urd.ac.ir/article_89423_34d511199dc357b9e7faad85631cf282.pdfدانشگاه ادیان و مذاهبپژوهشنامه مذاهب اسلامی2423-404451020190220Imamate in the Verse of Mubāhala in the View of Imāmīyya and Ash’arīsامامت در آیه مباهله از دیدگاه امامیه و اشاعره14115789424FAلیلاساداتداودیدانشآموخته سطح 4 گرایش تفسیر تطبیقی، مرکز تخصصی آموزش عالی فاطمه الزهرا(س) اصفهانمحمدمعینی فراستادیار گروه مذاهب کلامی دانشگاه ادیان و مذاهبJournal Article20180811The Verse of Mubāhala (prayer curse) is one of the most important Quranic verses, concerning a Mubāhala meeting between Muslims and Najran Christians, which demonstrates Prophet Muhammad’s truthfulness and the sublimed place of his household (<em>Ahl al-Bayt</em>). Thus, many scholars and exegetes from different Islamic denominations have discussed the verse. Given the importance of the issue, in this paper we consider the views of Imāmīyya and Ash’aris with a descriptive-analytic approach. One of the most important findings of the research is that both Ash’aris and Imāmīs acknowledge the presence of al-Ḥasan, al-Ḥusayn, Fāṭima, and 'Alī in the event of Mubāhal, suggesting that “our sons” in the verse refers to al-Ḥasan and al-Ḥusayn, and “our women” refers to Fāṭima al-Zahrā. Moreover, Imāmīs and the majority of Ash’aris believe that “our souls” in the verse refers to ‘Alī, although some Ash’aris deny that this would assign any superiority to ‘Alī. Ash’aris are divided as regarding Imam 'Ali’s superiority: (1) priority for caliphate amounts to superiority in virtues, because it is impossible to make a less virtuous person prior to a more virtuous person, and (2) priority for caliphate is not evidence for superiority in virtues. The latter group acquiesced to the view that it is permissible to make a less virtuous person to a more virtuous person. They tried to support their view with objectionable arguments.آیه مباهله یکی از مهمترین آیات قرآنی است. این آیه که درباره مباهله مسلمانان با مسیحیان نجران است، هم حقانیت پیامبر(ص) را ثابت و هم رفعت، مقام و علو درجه اهل بیت را بیان مىکند. به همین دلیل علما و مفسران بسیاری از مذاهب مختلف اسلامی درباره این آیه بحث کردهاند. با توجه به اهمیت موضوع، در این مقاله آیه مباهله به روش توصیفی ـ تحلیلی از دیدگاه امامیه و اشاعره بررسی شده است. از مهمترین یافتههای این تحقیق این است که اشاعره و امامیه بر حضور حسنین، حضرت فاطمه و علی(ع) در مباهله و دلالت «ابنائنا» بر حسنین و «نسائنا» بر فاطمه زهرا(س) اذعان دارند. همچنین امامیه و بیشتر علمای اشعری مصداق «انفسنا» را علی(ع) میدانند؛ ولی بعضی از اشاعره آن را سبب افضلیت ایشان نمیدانند و در مورد افضلیت امام دو دسته شدهاند: 1. تقدیم در خلافت، تقدم در فضیلت است؛ زیرا تقدیم مفضول بر افضل محال است و 2. تقدم در خلافت دلیل بر افضلیت نیست. گروه دوم مجبور شدهاند که قائل به جواز تقدیم مفضول بر فاضل شوند و دلایلی برای آن ذکر کنند که هیچیک از دلایلشان تمام نیست.https://mazaheb.urd.ac.ir/article_89424_e2523181b8f7a75bd731874c36ba0602.pdfدانشگاه ادیان و مذاهبپژوهشنامه مذاهب اسلامی2423-404451020190220Overview and Critique of the View of Theoretical Salafis concerning Literal and Figurative Language with Reliance on Remarks by Sunni Scholarsبررسی و نقد دیدگاه سلفیه اعتقادی درباره حقیقت و مجاز با تکیه بر سخنان علمای اهل سنت15917689425FAمرتضیکیان پوراستادیار گروه معارف اسلامی، واحد صفادشت، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایرانمریمشریفیدانشجوی دکتری مذاهب اسلامی، دانشگاه ادیان ومذاهب، قم، ایرانJournal Article20180517The problem of figurative language has been a challenging issue in the history of theological and exegetical problems. Each sect tries to establish or reject it based on their own argumentations, and those who deny figurative language have in some cases ended up with <em>tashbīh</em> (assimilation of God to creatures) and <em>tajassum</em> (attributing physical features to God). However, theoretical Salafis have opted to deny figurative language in their consideration of divine attributes, because they deem invalid the rational justifications for figurative language. This has led us to deploy a library research method, draw on remarks by Sunni scholars, and appeal to the component of figurative language and its role in making sense of divine attributes, in order to consider and criticize Salafi principles about those attributes, glean implicit arguments by Salafis for the denial of figurative language, and analyze the most fundamental problem with Salafis in their misunderstandings of Quranic verses and hadiths. After these considerations, it turns out that semantic manifestations of figurative language are so powerful that they should be treated as a semantic process in our languages that remarkably contribute to the constant creation of novel concepts and meaning-making changes, rather than a literary technique. Moreover, it turns out that the conceptual error by Salafis and Zahiris in their improper understanding of figurative language arises from their failure to understand the power inherent in implicit meanings of words, which cannot be captured by the primary literal convention of words. A new convention as figurative usage can make the word more suggestive and dynamize the intended meaning.مسئله مجاز در تاریخ مباحث کلامی و تفسیری از مسائل پرچالشی بوده که هر فرقه بر اساس ادله خود، سعی در اثبات یا نفی آن کرده است و منکران مجاز با انکار آن، در مواضعی دچار تشبیه و تجسیم شدهاند. در این میان سلفیه اعتقادی در شناخت صفات الهی غالباً راه انکار مجاز را پیش گرفتهاند، چراکه توجیه عقلانی در مجاز را بیاعتبار میدانند. چنین دیدگاهی موجب شد تا نگارنده به روش کتابخانهای و با استفاده از سخنان علمای اهل سنت و به وسیله مؤلفه مجاز و نقش آن در معناسازیِ صفات الهی، مبانی و اصول سلفیه در صفات مورد را بررسی و نقد و با خلاقیت در استخراج ادله ناپیدای سلفیه در انکار مجاز، اشکال اساسی سلفیها را در سوء فهم آیات و روایات تحلیل کند. بعد از تحلیل و بررسی، ثابت شد که جلوههای معناشناسانه مجاز از چنان قوت و قدرتی برخوردارند که نشان میدهند این فرایند، بیش از آنکه یک فن ادبی در حوزه ادبیات باشد، یک فرایند معنایی در حوزه زبان است که در ایجاد دائمی مفاهیم بدیع و تغییرات معناساز بسیار دخیل است. همچنین مشخص شد که اشتباه مفهومی اهل ظاهر و سلفیها در نداشتن درک صحیح از مجاز، ناشی از نفهمیدن قدرت نهفته در معنای پنهان واژهها است که وضع اول لفظ نمیتواند گویای آن باشد و وضعی جدید با عنوان مجاز میتواند آن لفظ را گویا و معنای مقصود را پویا کند.https://mazaheb.urd.ac.ir/article_89425_6ba7fcb5a95b0e4f1504e8060f7065d8.pdfدانشگاه ادیان و مذاهبپژوهشنامه مذاهب اسلامی2423-404451020190220Tolerant Dissimulation in the View of Imam Khomeiniتقیه مداراتی از دیدگاه امام خمینی(ره)17719989426FAسید ولی اللهمهدویدانشآموخته دکتری مذاهب فقهی دانشگاه ادیان و مذاهبحسینرجبیاستادیار گروه مذاهب فقهی دانشگاه ادیان و مذاهب.Journal Article20180625Tolerant dissimulation (<em>taqīyya</em>) is a Shiite theological-jurisprudential belief, which is of utmost importance today. The existence of denominational disputes in the Islamic world and an unprecedented attack on Shi’as in the present age has made it an undeniable requirement to account for tolerant dissimulation as a sign for Shiism’s will to peaceful coexistence and Islamic unity. Such dissimulation, which is grounded in religious doctrines, has been acknowledged by the majority of Imāmī jurists (<em>fuqahā</em>), and Imam Khomeini considers it as a way of attracting the affection of opponents without a fear of any harms and with the aim of Islamic unity. In the present research, we consider tolerant dissimulation and its rulings according to Imam Khomeini. He derives the legitimacy of tolerant dissimulation from hadiths and inferred jurisprudential rules, maintaining that dissimulation with respect to Sunni Muslims counts as one of the best worships. In the jurisprudential view of Imam Khomeini, if one acts in accordance to dissimulation, then his act will be sufficient (<em>mujzī</em>); that is, it does not need to be performed again as <em>i’āda</em> (repetition in due time) or <em>qaḍā’</em> (doing or repeating an obligation after its due time). Moreover, all effects of correctness will be consequent upon an act done from dissimulation.تقیه مداراتی یکی از اعتقادات کلامی ـ فقهی شیعه است که امروزه از اهمیت ویژهای برخوردار است. وجود اختلافات مذهبی در جهان اسلام و هجمه و تخریب بیسابقهای که در عصر حاضر در مورد شیعیان صورت میگیرد، تبیین تقیه مداراتی بهعنوان نشانه اهتمام مذهب شیعه به همزیستی مسالمتآمیز و اتحاد صفوف مسلمانان را ضرورتی انکارناپذیر کرده است. این نوع تقیه را که از آموزههای دینی نشئت میگیرد، بیشتر فقهای امامیه قبول دارند و امام خمینی(ره) آن را راهی در جهت جلب محبت مخالفان بدون ترس از ضرر با هدف وحدت کلمه مسلمانان میداند. تحقیق حاضر تقیه مداراتی و احکام آن از دیدگاه امام خمینی(ره) را بررسی میکند. ایشان مشروعیت تقیه مداراتی را از روایات و قواعد مستنبط فقهی برگرفته و معتقد است تقیه با اهل سنت از بهترین عبادات به شمار میرود. در اندیشه فقهی امام(ره) عمل به مأموربه تقیهای، مُجزی است و نیاز به اعاده و قضای آن نیست، ضمن آنکه بنا به مقتضای عموم ادلّه، همه آثار صحت بر اعمال تقیهای مترتب است.https://mazaheb.urd.ac.ir/article_89426_fca7f2fed753e5050f4c6c70dfa608e0.pdfدانشگاه ادیان و مذاهبپژوهشنامه مذاهب اسلامی2423-404451020190220Comparative Assessment of Evidence and Principles of the Five Jurisprudential Schools concerning the Rule of the More Important and the Less Importantارزیابی مقایسهای ادله و مبانی مذاهب پنجگانه فقهی در باب قاعده اهم و مهم20122589427FAرضااسفندیاری(اسلامی)دانشیار گروه دانشهای وابسته به فقه پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیحسینحجت خواهاستادیار گروه مبانی نظری اسلام دانشگاه تهران0000-0001-8521-7054مریمخادمیدانشآموخته دکتری مطالعات تطبیقی مذاهب اسلامیJournal Article20180803Today, the rule or principle of “the more important and the less important” (<em>al-ahamm wa-l-muhimm</em>) has shown its dominance in all fields. It has been differently appealed to by the five jurisprudential schools due to the principles and evidence they cite for its validity. All the five schools agree on the core idea of the rule and the necessity of choosing what is more important when there is a conflict in acting upon different rulings. However, they have different evidence and sharia principles to support the rule. That is to say, they share some of their evidence, such as the Quran and the Tradition, and differ over other types of evidence such as consensus (<em>ijmā’</em>), reason, analogy (<em>qīyās</em>), personal discretion (<em>istihān</em>), public interests (<em>al-maṣāliḥ al-mursala</em>), and blocking the means (<em>sadd al-dharā’i’</em>). Given the terminological meaning of “the more important and the less important” as it appears in the above evidence and principles, we conclude that the rule should be considered as concerning conflicts among rulings. And as to such conflicts, what establishes the “importance” is consideration of interests and harms, priorities of the rulings, time, and place.قاعده «اهم و مهم» امروزه سیطره خویش را در همه عرصهها نمایان ساخته است. مذاهب پنجگانه فقهی بر اساس مبانی و ادلهای که برای حجیت آن ذکر کردهاند، به شیوههای مختلف آن را مورد استناد قرار میدهند. تمام مذاهب خمسه، در اصل وجود این قاعده و لزوم برگزیدن اهم بر مهم هنگام تزاحم احکام در مقام عمل مشترکاند، اما ادله و مبانی شرعی قاعده در آنها متفاوت است؛ یعنی در برخی ادله، همچون کتاب و سنت، مشترکاند و در ادله دیگر چون اجماع، عقل، قیاس، استحسان، مصالح مرسله و سد ذرایع اختلاف دارند. در نهایت، با توجه به معنای اصطلاحی «اهم و مهم» که در ادله و مبانی مذکور نمود یافته است، به این نتیجه رسیدهایم که این قاعده را عمدتاً باید در تزاحم احکام بررسی کرد. در باب تزاحم نیز توجه به مصالح و مفاسد، ترتب احکام، زمان و مکان از مواردی است که احرازکننده قاعده «اهمیت» شمرده میشود.https://mazaheb.urd.ac.ir/article_89427_d210bd9b5aef93350d78b9158f80a1b3.pdfدانشگاه ادیان و مذاهبپژوهشنامه مذاهب اسلامی2423-404451020190220An Inductive Approach to the Ijtihad Literature of al-Khilāfرهیافت استقرایی بر ادبیات اجتهادی «الخلاف»22724889428FAنسیمعربیاستادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه مذاهب اسلامیJournal Article20180302Inductive research logic is the foundation of many methods of content analysis and a common method in scientific research. In this method, the researcher purposefully selects certain concepts and then organizes them in specific terms. Then, he comes to a conclusion with reference to data and findings, and provides a sort of description. In the present paper, I draw on the logic of induction to analyze the book, <em>al-khilāf</em>,in statistical terms and in terms of its documentations, as well as al-Shaykh al-Ṭūsī’s ijtihad literature or discourse via finding the frequency of words such as consensus, hadiths, the Quran, jargons of jurisprudence (<em>fiqh</em>) and principles of jurisprudence (<em>uṣūl al-fiqh</em>), as well as his methods of argumentation with opposing views, his drawing on the views of Sunni jurists and inferential sources of Shiite jurisprudence by way of comparative jurisprudence. One research priority resulting from an induction of al-Shaykh al-Ṭūsī’s principles of ijtihad is that, because of political and religious circumstances of his time and the necessity of unity among Shiite jurists, he invented a new definition of consensus (<em>ijmā’</em>) as discovering the view of the Infallible (<em>Ma’ṣūmīn</em>) leaders of Islam, and cited it more than any other principle. Although he rejects analogy (<em>qīyās</em>) as a source of inferring jurisprudential rulings for Shiism, he made appeals to it in order to account for certain Shiite jurisprudential rulings and make them acceptable to Sunni jurists. Moreover, he relied on rationalism to try to develop comparative jurisprudence given his assessment of the conditions of his time and his mastery of Shāfi’ī jurisprudential sources as well as to other Islamic denominations to some extent.منطق پژوهشیِ استقرایی اساس بسیاری از شیوههای تحلیل محتوا ویکی از روشهای متداول در پژوهشهای علمی است. در این روش محقق مفاهیمی را به صورت هدفمند انتخاب و در قالب عناوین معینی ساماندهی میکند، سپس با مراجعه به دادهها و یافتهها به جمعبندیای میرسد و نوعی توصیف را ارائه میدهد. مقاله حاضر کوشیده است با توجه به منطق استقرا، ادبیات اجتهادی یا شیوه گفتمان علمی شیخ طوسی را از طریق بسامدگیری واژههای اجماع، روایات، قرآن واصطلاحات فقهی و اصولی و همچنین شیوههای استدلالی شیخ با رأی مخالف، شیوه استفاده شیخ از اقوال فقهی اهل تسنن و منابع استنباطی فقه شیعه به شیوه فقه مقارن، کتاب <em>الخلاف</em> را به روش سندی و آماری تحلیل کند. از اولویتهای پژوهشی حاصل از استقرای مبانی اجتهادی شیخ طوسی این است که شیخ به دلیل شرایط سیاسی و مذهبیِ زمان حیات خود و ضرورت ایجاد وحدت میان فقهای شیعه، اجماع را در تعریف جدیدی به معنای کاشفیت از رأی معصوم ابداع کرده و بیش از هر اصل دیگری به آن استناد کرده است. ایشان علیرغم اینکه قیاس بهعنوان منبع استنباط در مذهب تشیع نپذیرفته، در راستای تبیین احکام فقهی شیعه و پذیرش آن از سوی فقهای اهل تسنن، در مواردی به قیاس استناد کرده است؛ همچنین با درایت و زمانسنجی شرایط جامعه آن روز، با اشراف به منابع فقهی مذهب شافعی و تا حدودی دیگر مذاهب اسلامی، با تکیه بر عقلگرایی، سعی بر توسعه فقه مقارن داشته است.https://mazaheb.urd.ac.ir/article_89428_00129b07887a18a7331909231c28816e.pdfدانشگاه ادیان و مذاهبپژوهشنامه مذاهب اسلامی2423-404451020190220Consideration of the Doctrine of Badā’ in the View of Khwāja Ṭūsīبررسی آموزه بداء در اندیشه خواجه طوسی24926789429FAابراهیمنوئیاستادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه شهید بهشتیJournal Article20180513Sulaymān b. Jarīr al-Ṭabarī holds that Shi’as believed in the two doctrines of <em>badā’</em> (alteration of the divine will) and <em>taqīyya</em> (dissimulation), writing that the Shi’a kept itself constantly victorious by propagating these two doctrines. The meaning of <em>badā’</em> he attributes to the Shi’a implies the attribution of ignorance and the like to God. In response to this problem, Khwāja Naṣīr al-Dīn al-Ṭūsī (597 AH/1201- 672 AH/1274) denies <em>badā’</em> altogether. He believes that the hadith cited by ibn Jarīr is <em>khabar al-wāḥid</em> (hadith transmitted only by one person) which yields no knowledge (in beliefs) and no action (in jurisprudence). The hadith, he says, concerns the succession of Ismā’īl as an Imam after Imam al-Ṣādiq. According to this hadith, when the Imam saw an unpleasant action done by Ismā’īl, he left his succession in Imamate to Imam Mūsā al-Kāẓim. Khwāja’s reply has serious opponents and proponents among the Imāmīyya. In this paper, I adopt a descriptive-critical approach. Having surveyed the views of both proponents and opponents to Khwāja’s replies, I try to adjudicate and reconcile them. I finally show that Khwāja al-Ṭūsī has denied a notion of <em>badā’</em> that was not maintained by any Imāmī.سلیمان بنجریر طبری شیعه را قائل به دو آموزه بداء و تقیه میداند و مینویسد شیعه با ترویج این آموزهها همواره خود را پیروز نگه داشته است. معنایی که وی از بداء به شیعه نسبت میدهد مستلزم انتساب لوازمی چون جهل به خداوند است. خواجه نصیرالدین طوسی (597ـ672ق) در جواب این شبهه به انکار بداء روی میآورد. خبر مورد نظر ابنجریر را خبر واحد و غیر مفید علم (در اعتقادات) و عمل (در فقه) میداند و آن را ناظر به خلافت اسماعیل پس از امام صادق(ع) میداند که مطابق آن ــ چون امام رفتاری از اسماعیل را مشاهده کرد که از وی نمیپسندید ــ جانشینی خود در امامت را به امام موسی کاظم(ع) سپرد. این پاسخهای خواجه در میان امامیه مخالفان و موافقانی جدی دارد. نوشتار حاضر با اتخاذ رویکرد توصیفی -انتقادی بعد از ذکر دیدگاههای موافقان و مخالفان هر یک از پاسخهای خواجه طوسی، تلاش میکند آنها را داوری و سازگار کند و سرانجام نشان خواهد داد که خواجه طوسی در پاسخهای خود، معنایی از بداء را منکر شده که امامیه هرگز به آن معتقد نبوده است.https://mazaheb.urd.ac.ir/article_89429_dcf0c06522a3c86c78bea8dc47433933.pdf