مشروعیت رابطه تقریب مذاهب با حقایق دینی با استناد به قرآن

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه پیام نور، همدان، ایران

2 استاد گروه تاریخ اهل بیت، جامعۀ المصطفی العالمیه، قم، ایران.

چکیده

اندیشه تقریب بین مصلحان مذاهب اسلامی بیش از یک قرن است در محافل علمی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی جوامع اسلامی به شکل یک نیاز ضروری در جهان اسلام مطرح است. هدف از این نوشتار تبیین مشروعیت رابطه اندیشه تقریب مذاهب با واقعیت و حقایق دینی است. اندیشه تقریب با استناد به آیات قرآن کریم می‌تواند برای رسیدن به واقعیات و حقایق دینی برای پیروان مذاهب اسلامی یک طریق مشروع و مناسب باشد؛ از این رو با بهره‌گیری از روش اسنادی و کتابخانه‌ای با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی، ابتدا آیاتی که به‌طور خاص ظهور در مسئله دارند تفسیر و تحلیل محتوا شده‌اند و در مرحله بعد آیاتی که به نحو عام و به‌ طریق اولویت دلالت بر جواز اندیشه تقریب دارند. ضرورت این کاوش درک صحیح از کارکرد اندیشه تقریب مذاهب است که می‌تواند زمینه مناسبی برای تحقیق و کشف واقعیت و حقایق دینی در بین پیروان مذاهب شود و نبود آن ممکن است پیروان مذاهب اسلامی را به‌افراط یا تفریط در مسائل دینی بکشاند؛ ‌رفتاری که با رسالت واقعی و حقیقت دین منافات دارد. به این سبب تأکید شده که اندیشه تقریب فی‌نفسه هدف ذاتی نیست؛ اما وجودش، به‌عنوان مقدمه، ضرورت عقلی دارد و بستری مناسب برای کشف حقایق و واقعیت‌های دین و گفتمان همزیستی مسالمت‌آمیز بین مسلمانان بر اساس اخوت دینی در مقابل گفتمان تفرقه، عداوت و تکفیر است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Legitimacy of Relation between Approximation of Denominations and Religious Truths According to the Qur’an

نویسندگان [English]

  • Ahmad Muttaqizadih 1
  • Ni‘mat Allah Safari Furushani 2
1 Assistant Professor, Department of Islamic Doctrines, Payam-e Noor University, Hamadan, Iran
2 Professor, Department of Ahl al-Bayt’s History, Al-Mustafa International University, Qom, Iran
چکیده [English]

For over a century now, the idea of approximation has been propounded by reformers of Islamic denominations in scholarly, cultural, social, and political milieus. This paper aims to account for legitimacy of the relation of the idea of approximation of denominations with religious facts and realities. The idea of approximation can serve as a legitimate and appropriate path for followers of Islamic denominations to knowledge of religious facts and realities. Thus, we deploy a library-documentary method with a descriptive-analytic approach in order to interpret and analyze Quranic verses that seem to be concerned with the issue, and then verses that imply the permissibility of approximation in general and by way of priority. The investigation requires an accurate understanding of the function of approximation of denominations, which might serve as a right ground for inquiring into, and discovering, religious facts and realities among followers of the denominations. Lack of such understanding might lead followers of Islamic denominations to extremes of excess and negligence concerning religious matters—which are at odds with the true mission of the religion. Thus, it has been emphasized that the idea of approximation is not an end in itself, although it is a rational necessity as a preparation and as a right bedrock for the discovery of religious truths and realities and the discourse of peaceful coexistence of Muslims in accordance with religious brotherhood as opposed to the discourse of division, enmity, and excommunication.

کلیدواژه‌ها [English]

  • approximation of denominations
  • the Qur’an
  • religious brotherhood
  • religious truths
  • peaceful coexistence
آقانوری، علی (1387)، امامان شیعه و وحدت اسلامی، قم: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب.

جوادی آملی، عبدالله (1387)، تفسیر تسنیم، جلد 13، قم: انتشارات اسراء.

جوادی آملی، عبدالله (1391)، تفسیر تسنیم، جلسه درس تفسیر سوره مائده، قم: انتشارات اسراء.

حسینی خامنه‌ای، سید علی (1390)، حدیث ولایت، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.

خمینی، روح‌الله (1373)، شرح چهل حدیث، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ پنجم.

دهخدا، علی‌اکبر (1377)، لغت‌نامه دهخدا، زیر نظر جعفر شهیدی، تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، چاپ دوم.

راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1363)،  المفردات، تهران: دفتر نشر کتاب.

رستگار جویباری، یعسوب‌الدین (1424ق)، حقیقت وحدت در دین و حکمت عید الزهراء علیهاالسلام، قم: نشر مؤلف.

جعفریان، رسول (۱۳۹۱)، اطلس شیعه، تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.

سید رضی، محمد بن‌حسین (1368)، نهج البلاغة، ترجمه سید علی‌نقی فیض‌الاسلام، تهران: سازمان چاپ و انتشارات فقیه.

سعدی، ابومحمد بن‌عبدالله (1389)، بوستان سعدی، نشر خوارزمی.

سید قطب، ابراهیم حسین الشاربی (1387)، تفسیر فی ظلال القرآن، مترجم مصطفی خرم‌دل، انتشارات: احسان.

طباطبایی، سید محمدحسین (1329)، تفسیر المیزان، قم: انتشارات اسماعیلیان.

عبدعلی جمعه عروسى حویزى (1412ق)، نورالثقلین، قم: انتشارات اسماعیلیان.

عرب، محمد (۱۳۷۷ش)، آشنایی با مذهب اباضی، تهران: انتشارات علمی فرهنگی.

القفاری، ناصر (1412)، مسئلۀ التقریب بین اهل السنۀ و الشیعۀ، ریاض: دارطیبۀ.

النمر، عبدالمنعم (1988م)، المؤامرة على الکعبة من القرامطة الى الخمینى، قاهره: انتشارات مکتبة التراث الاسلامى.

واعظ‌زاده خراسانی، محمد (1364ش)، ندای وحدت، بی‌جا: انتشارات مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی.

واعظ‌زاده خراسانی، محمد (1380)، «مصاحبه با واعظ زاده»، فصلنامه تخصصی هفت‌آسمان، شماره 9، دانشگاه ادیان و مذاهب.