پژوهشنامه مذاهب اسلامی

پژوهشنامه مذاهب اسلامی

تحلیلی از مبانی قرآن‌شناختی نظریه روح معنا و استلزامات آن در فهم زبان قرآن با تأکید بر آرای آیت‌الله جوادی آملی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
صدیقه صانع زاده 1
مهدیه سادات مستقیمی 2
مرضیه صادقی رشتی 3
1 دانشجوی دکتری کلام اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران
2 دانشیار گروه کلام و فلسفه اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران
3 دانشیار گروه کلام و فلسفه اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران.
10.22034/jid.2024.363308.2368
چکیده
یکی از دیدگاه‌های مهم در معناشناسی الفاظ متشابه قرآن، نظریه روح معناست. این نظریه نخستین بار توسط غزالی مطرح شد و اندیشمندانی چون ملاصدرا، فیض کاشانی، امام خمینی و علامه طباطبایی از مدافعان آن بوده‌اند. این نظریه در آثار جوادی آملی بر اساس زنجیره‌ای از مبانی به‌ویژه مبانی قرآن‌شناختی و تفسیری مورد توجه ویژه‌ای قرار گرفته است و در واژه‌های متشابه و غیرمتشابه کاربست‌های متعددی یافته است. هدف این مقاله، استنتاج مبانی قرآنی در جایگاه مقدمه‌ای بر نظریه روح معنا و تحلیل برخی نتایج آن در فهم واژه‌های قرآنی بر مبنای آثار ایشان است. برخی مبانی اصلی به‌دست‌آمده عبارت‌اند از: نزول تجلی‌گونه قرآن، ذومراتب‌بودن قرآن، کلیت و دوام آن و ... . بررسی مهم‌ترین استلزامات این نظریه در مواردی نظیر فهم ذومراتبی قرآن، فهم تفسیری و فهم جری و تطبیقی و نفی مجازگرایی در تبیین صفات خبری از دیگر دستاوردهای این نوشتار است. از نتایج این مقاله که به روش توصیفی - تحلیلی نگاشته شده است، بیان نقش مؤثری است که پذیرش این قاعده در فهم عمیق‌تر و حقیقت‌گرایانۀ قرآن در مقابل نظریه‌های رقیب به جای می‌گذارد.
کلیدواژه‌ها
قرآن
روح معنا
حقیقت و مجاز
صفات خبری
جوادی آملی
موضوعات

عنوان مقاله English

Exploring the Quranic Foundations of the Spirit of Meaning Theory and Its Implications for Understanding Quranic Language: Ayatollah Javadi Amoli’s Perspective

نویسندگان English

Sedighe Sanezade 1
Mahdieh sadat Mostaghimi 2
marzieh sadegi rashti 3
1 PhD student, Islamic Theology, University of Qom, Qom, Iran
2 Associate Professor, Department of Islamic Theology and Philosophy, University of Qom, Qom, Iran
3 Associate Professor, Department of Islamic Theology and Philosophy, University of Qom, Qom, Iran.
چکیده English

.
A prominent view on the semantics of ambiguous words in the Quran is the spirit of meaning theory. Initially proposed by al-Ghazālī, this theory was further defended by intellectuals such as Mullā Ṣadrā, al-Fayḍ al-Kāshānī, Imam Khomeini, and ʿAllāma Ṭabāṭabāʾī. Javadi Amoli’s works pay particular attention to this theory, applying a set of Quranic and exegetical principles to both ambiguous and unambiguous words. This article seeks to uncover the Quranic foundations of the spirit of meaning theory and analyze its implications for understanding Quranic words based on Javadi Amoli’s principles. Key principles explored include the manifestation of Quranic revelation, its gradation, universality, and perpetuity. The article examines the theory's implications in areas such as graded understanding, exegetical interpretation, applied understanding, and the rejection of figurative or metaphorical explanations of God's transmitted attributes. Using a descriptive-analytic approach, the article concludes that this theory plays a crucial role in achieving a deeper and more accurate understanding of the Quran compared to rival theories.
.

کلیدواژه‌ها English

Quran
spirit of meaning
literal and figurative speech
transmitted divine attributes
Javadi Amoli
قرآن کریم
اله‌بداشتی، علی (1392 ش)؛ توحید و صفات الهی؛ چ دوم، قم: دانشگاه قم.
جوادی آملی، عبدالله (۱۳۸۴ ش)؛ تفسیر موضوعی قرآن کریم؛ ج 15، چ دوم، قم: اسراء.
_________ (1386 الف)؛ رحیق مختوم؛ ج 2، چ سوم، قم: اسراء.
_________ (۱۳۸۶ ب)؛ سرچشمه اندیشه؛ ج 1، چ پنجم، قم: اسراء.
_________ (۱۳۸۷ ب)؛ سروش هدایت؛ ج 4، چ اول، قم: اسراء.
_________ (1387 ج)؛ دین‌شناسی؛ چ پنجم، قم: اسراء.
_________ (1387 د)؛ تفسیر موضوعی قرآن کریم؛ ج 5، چ چهارم، قم: اسراء.
_________ (۱۳۸8 الف)؛ تسنیم؛ ج 1، چ ششم، قم: اسراء.
_________ (۱۳۸۸ ب)؛ تسنیم؛ ج 12، چ دوم، قم: اسراء.
_________ (۱۳۸۸ ت)؛ تسنیم؛ ج 16، چ دوم، قم: اسراء.
_________ (۱۳۸۸ ث)؛ تفسیر موضوعی قرآن کریم؛ ج 1، چ هشتم، قم: اسراء.
_________ (۱۳۸۹ الف)؛ تسنیم؛ ج 2، چ ششم، قم: اسراء.
_________ (۱۳۸۹ ب)؛ تسنیم؛ ج 3، چ پنجم، قم: اسراء.
_________ (۱۳۸۹ ث)؛ تسنیم؛ ج 10، چ سوم، قم: اسراء.
_________ (۱۳۸۹ ج)؛ تفسیر انسان به انسان؛ چ پنجم، قم: اسراء.
_________ (۱۳۸۹ ح)؛ همتایی قرآن و اهل بیت (ع)؛ چ اول، قم: اسراء.
_________ (۱۳۸۹ خ)؛ تسنیم؛ ج 14، چ سوم، قم: اسراء.
_________ (1389 د)؛ ادب فنای مقربان؛ ج 1، چ هفتم، قم: اسراء.
_________ (۱۳۹۳ ش)؛ تحریر رسالة الولایة؛ ج 1، چ اول، قم: اسراء.
_________ (۱۳94 ش)؛ تسنیم؛ ج 26، چ سوم، قم: اسراء.
_________ (۱۳۹۵ ش)؛ تسنیم؛ ج 40، چ اول، قم: اسراء.
حسینی طهرانی، سیدمحمدحسین (۱۴۲۳ ق)؛ معادشناسی؛ ج 8، چ اول، مشهد: نور و ملکوت قرآن.
حلی (علامه)، حسن بن یوسف (۱413 ق)؛ کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، ج چهارم، [بی‌جا]: [بی‌نا].
سبحانی، جعفر (1395 ش)؛ فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی؛ ج 1، چ اول، قم: انتشارات توحید.
سبزواری، حاج ملاهادی (۱۳۷۹ ش)؛ شرح المنظومه؛ ج 2، چ اول، تهران: نشر ناب.
شیواپور، حامد (۱۳۹۴ ش)؛ روح معنا در تفسیر قرآن کریم؛ چ اول، قم: دانشگاه مفید.
شیواپور، حامد و محمدصادق کاملان (۱۳۹۰ ش)؛ «صدرالمتألهین و نظریه روح معنا در تفسیر مفردات متشابه قران»؛ خردنامه صدرا، ش ۶۳.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ‌ابراهیم (1360 ش)؛ اسرار الآیات؛ تهران: انجمن حکمت و فلسفه.
_________ (۱۳۶۰ ش)؛ الشواهد الربوبیه؛ تعلیقه و تصحیح و مقدمه: سیدجلال آشتیانی؛ مشهد: ستاد انقلاب فرهنگی مرکز نشر دانشگاهی.
_________ (۱۳۶۳ ش)؛ المشاعر؛ تهران: طهوری.
_________ (1387 ش)؛ مفاتیح الغیب؛ مترجم: محمد خواجوی، چ 4، تهران: مولی.
_________ (1393 ش)؛ مفاتیح الغیب،ج 1، چ اول، تهران: مؤسسه تحقیقات فرهنگی.
_________ (1396 ش)؛ تفسیر القرآن الکریم؛ ج ۷ (ترجمه تفسیر سوره یس)؛ مترجم: سیدصدرالدین طاهری؛ چ اول، تهران: بنیاد حکمت صدرا.
_________ [بی‌تا]؛ الاسفار الاربعه؛ ج6، قم: مکتبة المصطفوی.
طباطبایی، سید‌محمدحسین (۱۴۱۷ ق)؛ المیزان فی تفسیر القرآن؛ چ پنجم، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
طبرسی فضل بن حسن (1363 ش)؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن؛ مترجم: محمد بیستونی؛ ج 7، تهران: فراهانی.
مسعودی سیدعلی‌اصغر و محمد غفوری‌نژاد (۱۳۹۵ ش)؛ «مبانی و کاربست‌های نظریه "روح معنا" در آثار جوادی آملی»؛ پژوهش‌نامه امامیه، ش ۳.