پژوهشنامه مذاهب اسلامی

پژوهشنامه مذاهب اسلامی

اعمال حقوقی صغیر ممیز در فقه فریقین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
2 گروه حقوق ،دانشکده علوم انسانی ،دانشگاه بوعلی سینا ،همدان ،ایران
3 استادیار گروه الهیات، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
10.22034/jid.2024.338538.2334
چکیده
بطلان یا عدم نفوذ اعمال حقوقی مثل تصرفات (خریدوفروش و ...) صغیر ممیز در اموال خودش، مسئله‌ای قابل تأمل و درخور بحث در فقه شیعه و اهل سنت است. گروهی تصرفات او را در برخی موارد جایز می‌دانند؛ درحالی‌که گروهی دیگر، صغیر ممیز را مسلوب‌العباره و تصرفاتش را باطل و مردود می‌دانند. با توجه به نص صریح آیه و روایات و نیز تحقق‌نیافتن اجماع مورد ادعای طرفداران بطلان، نمی‌توان به طور مطلق حکم به مسلوب‌العباره‌بودن کودکان کرد. در این نوشتار برای قول به صحّت معاملات کودکان، به آیه «ابتلاء» استدلال کرده‌ایم. با توجه به ادله موجود، متفاهم از آیه، کفایت رشد در دادوستد کودکان است و بلوغ تنها طریق و اماره‌ای برای رشد است و موضوعیت ندارد؛ پس نیازی نیست کودکان برای تصرفات حقوقی خود بالغ باشند. همچنین مبنای حجر صغیر ممیز، تنها حمایت از اوست. می‌توان این حجر را با ضمیمه‌کردن اجازه ولیّ او برطرف کرد و تصرفاتش را جایز دانست. در این مقاله، صحّت معاملات صغیر ممیز در فقه فریقین تقویت می‌گردد
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Legal Actions of Discerning Minors in Shiite and Sunni Jurisprudence

نویسندگان English

Hossein Ebrahimi 1
ahmad rezvanimofrad 2
ghodratollah niazi 3
1 PhD student, Jurisprudence and Foundations of Islamic Law, Bu-Ali Sina University, Hamadan, Iran
2 Department of law humanities ,faculty,Bu-ali Sina University ,Hamedan,Iran
3 Assistant Professor, Department of Theology, Bu-Ali Sina University, Hamadan, Iran
چکیده English

A significant issue in both Shiite and Sunni jurisprudence is whether legal actions, such as transactions involving property (e.g., sale and purchase), conducted by discerning minors (al-ṣaghīr al-mumayyiz) are valid and enforceable. Some scholars argue that such transactions are valid under certain conditions, while others contend that the legal actions of discerning minors are invalid and unenforceable. Given the explicit texts from Quranic verses and hadiths, and the lack of consensus over invalidity, it is not justifiable to categorically dismiss the validity of minors' transactions. In this article, we argue for the validity of transactions conducted by discerning minors based on the Quranic verse of "ibtilāʾ" (testing). According to the evidence, the verse suggests that cognitive maturity alone is sufficient for minors to engage in legal transactions, and that puberty is merely an indicator of such cognitive development rather than a prerequisite. Therefore, minors do not need to have reached puberty to engage in legal transactions. Furthermore, the notion of discerning minors as interdicted individuals is based on the concept of wardship. With the ward's consent, such interdiction can be lifted, and their transactions can be deemed valid. This article supports the validity of transactions conducted by discerning minors.

کلیدواژه‌ها English

legal action
minors
non-discerning minors
discerning minors
Shiite and Sunni jurisprudence
ابن‌زهره حلبی، حمزه ابن علی حسینی (1417 ق)؛ غنیة النزوع إلى علمی الأصول و الفروع؛ چ اول، قم: مؤسسه امام صادق (ع).
ابن‌عابدین، محمدأمین بن عمر (1412 ق)؛ رد المحتار على الدر المختار؛ بیروت: دار الفکر.
ابن‌قدامه، أبومحمد موفق‌الدین عبدالله بن أحمد (1388 ق)؛ المغنی؛ قاهره: مکتبه القاهره.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1405 ق)؛ لسان العرب؛ قم: نشر ادب حوزه.
ابن‌نجیم، زین‌الدین بن ابراهیم (1997 م)؛ البحر الرائق شرح کنز الدقائق؛ وبگاه موقع الإسلام.
أبوالحسن برهان‌الدین، علی بن أبی‌بکر [بی‌تا]؛ الهدایه فی شرح بدایه المبتدی؛ بیروت: دار احیاء التراث العربی.
أبوزکریا، یحیی بن شرف النووی [بی‌تا]؛ المجموع شرح المهذب؛ [بی‌جا]: [بی‌نا].
أبوعمر، دبیان بن محمد (1432 ق)؛ المعاملات المالیه اصاله و معاصره؛ چ دوم، ریاض: مکتبه الملک فهد الوطنیه.
اردبیلی، احمد بن محمد (1403 ق)؛ مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان؛ چ اول، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
امامی، سیدحسن (1384 ش)؛ حقوق مدنی؛ چ هجدهم، تهران: کتابفروشی اسلامیه.
انصاری، مرتضی (1415 ق)؛ کتاب المکاسب المحرمة و البیع و الخیارات (ط- الحدیثة)؛ چ اول، قم: کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى.
ایروانی، باقر (1427 ق)؛ دروس تمهیدیة فی الفقه الاستدلالی على المذهب الجعفری‌؛ چ دوم، قم: مؤسسة الفقه.
ایروانی، علی بن عبدالحسین نجفی (1406 ق)؛ حاشیه المکاسب؛ چ اول، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
بحرانی، حسین بن محمد [بی‌تا]؛ الأنوار اللوامع فی شرح مفاتیح الشرائع (للفیض)؛ چ اول، قم: مجمع البحوث العلمیه.
البغدادی المالکی، أبومحمد عبد‌الوهاب بن علی (1425 ق)؛التلقین فی الفقه المالکی؛ چ اول، بیروت: دارالکتب العلمیه.
بهبهانی، سیدعلی (1405 ق)؛ الفوائد العلیّه ـ القواعد الکلیّه؛ چ دوم، اهواز: کتابخانه دار العلم.
تستری، اسدالله [بی‌تا]؛ مقابس الأنوار و نفائس الأسرار فی أحکام النبی المختار و عترته الأطهار؛ قم: موسسه آل البیت (ع).
التویجری، محمد بن ابراهیم بن عبدالله (1430 ق)؛ موسوعه الفقه الإسلامی؛ چ اول، [بی‌جا]: بیت الأفکار الدولیه.
حائری، سیدمحمد مجاهد طباطبایی (1242 ق)؛ کتاب المناهل؛ چ اول، قم: موسسه آل البیت (ع).
حسینی روحانی، سیدصادق (1412 ق)؛ فقه الصادق (ع)؛ قم: دار الکتاب ـ مدرسه امام صادق (ع).
____________ (1429 ق)؛ منهاج الفقاهه؛ چ پنجم، قم: انوار المهدی.
حسینی شیرازی، سیدمحمد [بی‌تا]؛ إیصال الطالب إلی المکاسب؛ چ اول، تهران: منشورات اعلمی.
حکیم، سیدمحسن طباطبائی (1410 ق)؛ منهاج الصالحین (المحشّی)؛ چ اول، بیروت: دار التعارف للمطبوعات.
____________ (1416 ق)؛ مستمسک العروه الوثقی؛ چ اول، قم: مؤسسه دار التفسیر.
____________ [بی‌تا]؛ نهج الفقاهه؛ چ اول، قم: انتشارات 22 بهمن.
حلّى (علامه)، حسن بن یوسف (1410 ق)؛ ارشاد الأذهان إلی أحکام الإیمان؛ چ اول، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
____________ (1414 ق)؛ تذکرة الفقهاء (ط- الحدیثة)؛ چ اول، قم: [بی‌نا].
حلی، ابن‌ادریس محمد بن منصور (1410 ق)؛ السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى؛ چ دوم، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
حلّی، مقداد بن عبدالله سیوری (1425 ق)؛ کنز العرفان فی فقه القرآن؛ چ اول، قم: انتشارات مرتضوی.
الخن، مصطفی، مصطفی البغا و علی الشرجی (1413 ق)؛ الفقه المنهجی علی مذهب الإمام الشافعی؛ چ چهارم، دمشق: دار القلم للطباعه و النشر والتوزیع.
الزحیلی، وهبه بن مصطفی [بی‌تا]؛ الفقه الاسلامی و ادلته؛ چ چهارم، سوریه: دارالفکر.
سبزواری، سیدعبد‌الأعلی (1413 ق)؛ مهذّب الأحکام فی بیان الحلال و الحرام‌؛ چ چهارم، قم: مؤسسه المنار.
شهیدی تبریزی، میرزا فتاح (1375 ق)؛ هدایه الطالب إلی أسرار المکاسب؛ چ اول، تبریز: چاپخانه اطلاعات.
الشیبانی، أبوعبدالله محمد بن الحسن (1423 ق)؛ الأصل؛ بیروت: دار ابن حزم.
صفائی، سیدحسین و مرتضی قاسم‌زاده (1382 ش)؛ حقوق مدنی، اشخاص و محجورین؛ چ نهم، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها.
طباطبایی قمی، سیدتقی (1413 ق)؛ عمده المطالب فی التعلیق علی المکاسب؛ چ اول، قم: کتابفروشی محلاتی.
____________ (1426 ق)؛ مبانی منهاج الصالحین؛ چ اول، قم: منشورات قلم الشرق.
طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن (1387 ق)؛ المبسوط فی فقه الامامیه؛ چ سوم، تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة‌.
عاملی (شهید ثانی)، زین‌الدین بن علی (1413 ق)؛ مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام؛ چ اول، قم: مؤسسة المعارف الإسلامیه.
علاء‌الدین الحصکفی، محمد بن علی (1423 ق)؛ الدر المختار شرح تنویر الأبصار و جامع البحار؛ چ اول، بیروت: دار الکتب العلمیه.
العمرانی الیمنی الشافعی، أبوالحسین یحیی بن ابی‌الخیر (1421 ق)؛ البیان فی مذهب الأمام الشافعی؛ چ اول، جده: دارالمنهاج.
قرائتی، محسن (1383 ش)؛ تفسیر نور؛ چ یازدهم، تهران: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
کاتوزیان، ناصر (1384 ش)؛ دوره مقدماتی حقوق مدنی؛ چ دهم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
کاظمی، جواد بن سعید (1365 ش)؛ مسالک الأفهام الی آیات الأحکام؛ چ دوم، تهران: کتابفروشی مرتضوی.
کوه‌کمری، سیدمحمد بن علی (1409 ق)؛ کتاب البیع؛ چ دوم، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
گیلانی، ابوالقاسم بن محمد حسن (1413 ق)؛ جامع الشتات فی أجوبه السؤالات؛ چ اول، تهران: مؤسسه کیهان.
لنکرانی، محمدفاضل موحدی (1422 ق)؛ الأحکام الواضحه؛ چ چهارم، قم: مرکز فقهی ائمه اطهار (ع).
مامقانی، محمدحسن بن الملا عبدالله (1316 ق)؛ غایة الآمال فی شرح کتاب المکاسب؛ چ اول، قم: مجمع الذخائر الأسلامیه.
مراغى، سیدمیر عبدالفتاح (1417 ق)؛ العناوین الفقهیه؛ چ اول، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‌.
مغنیه، محمدجواد (1421 ق)؛ فقه الإمام الصادق (ع)؛ چ دوم، قم: مؤسسه انصاریان.
المقدسی الحنبلی، مرعی بن یوسف (1425 ق)؛ دلیل الطالب لنیل المطالب؛ چ اول، الریاض: دار الطیبه.
نائینی، میرزامحمدحسین غروی (1373 ق)؛ منیه الطالب فی حاشیه المکاسب؛ چ اول، تهران: المکتبه المحمدیه.
نائینی، میرزامحمدحسین غروی (1391 ق)؛ المکاسب و البیع؛ چ اول، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
نجفی تبریزی، راضی بن محمدحسین (1413 ق)؛ تحلیل الکلام فی فقه الإسلام؛ چ اول، تهران: امیر قلم.
نجفی، محمدحسن (1404 ق)؛ جواهر الکلام فی شرح شرایع الإسلام؛ چ هفتم، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
هاشمی شاهرودی، سیدمحمود و جمعی از پژوهشگران (1423 ق)؛ موسوعة الفقه الإسلامی طبقا لمذهب أهل البیت (ع)؛ چ اول، قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت (ع).
الهرری الشافعی، محمد الأمین بن عبدالله (1421 ق)؛ تفسیر حدائق الروح و الریحان فی روایی علوم القرآن؛ چ اول، بیروت: دار طوق النجاه.
وزارة الأوقاف و الشئون الأسلامیه (1404 ق)؛ الموسوعه الفقهیه الکویتیه؛ چ دوم، کویت: دارالسلاسل.