پژوهشنامه مذاهب اسلامی

پژوهشنامه مذاهب اسلامی

بردگی در اسلام و پاسخ به شبهات جدید پیرامون آن از نگاه امامیه و سلفیۀ جهادی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه آموزشی الهیات و معارف اسلامی، رشته تفسیر تطبیقی، دانشگاه قم، قم، ایران
2 استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه قم، قم، ایران
10.22034/jid.2025.456602.2495
چکیده
اسارت یا بردگی از رسومی بوده که از قدیم‌الایام تقریباً در میان تمام ملل جهان متداول بوده است و اصولاً تملک افراد مثل تملک زمین و آب، یک نوع مالکیت مشروع محسوب می‌شد. از طرفی با توجه به گسترش تفکر سلفی‌گری و همچنین تقابل تفکرات سلفیه با امامیه، بررسی دیدگاه این دو مکتب از اهمیت بالایی برخوردار است. از این‌رو هدف پژوهش حاضر بررسی بردگی در اسلام و پاسخ به شبهات جدید پیرامون آن از نگاه امامیه و سلفیه است. روش پژوهش، تاریخی و تحلیلی است و مطالب به روش کتابخانه‌ای گردآوری شده‌اند. نتایج پژوهش نشان داد که در اوایل اسلام برده‌داری بسیار زیاد بوده و امکان منعِ یکبارۀ آن وجود نداشته و موانع بسیاری بر سر راه این موضوع وجود داشته است. از این‌رو اسلام اقدام به حذف تدریجی نظام برده‌داری نمود؛ به این صورت که ابتدا به زمینه‌سازى فکرى‌فرهنگى براى مبارزه با برده‌دارى پرداخت؛ سپس اسباب و عوامل بردگى را بسیار محدود کرد و آنگاه در‌هاى آزادى را به روى بردگان گشود و راهکارهاى فراوانى را براى آزادى بردگان فراهم آورد و این‌گونه به بهبود وضعیت بردگان و جایگاه انسانى و اجتماعى آنها کمک کرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Slavery in Islam and Responses to Contemporary Criticisms from the Perspective of the Imami and Jihadi Salafi Denominations

نویسندگان English

Hassane Moumouni 1
aliahmad naseh 2
1 PhD student, Department of Theology and Islamic Studies, Comparative Quranic Exegesis, University of Qom, Qom, Iran
2 Professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, University of Qom, Qom, Iran
چکیده English

Captivity or slavery has been a widespread practice among nearly all nations since ancient times, with the ownership of individuals being considered a legitimate form of property ownership, much like land and water. Given the expansion of Salafi thought and its ideological opposition to the Imami school, examining the perspectives of these two traditions is of great significance. This study aims to explore the concept of slavery in Islam and address contemporary criticisms from the viewpoints of Imami and Salafi thought. The research follows a historical-analytical methodology, utilizing a library-based approach for data collection. The findings indicate that slavery was deeply entrenched in early Islamic society, making its immediate abolition impractical due to various socio-economic barriers. Consequently, Islam adopted a gradual approach to eradicating the institution of slavery. This process began with intellectual and cultural groundwork aimed at combating slavery, followed by significant restrictions on its causes and mechanisms. Ultimately, Islam opened multiple pathways for the emancipation of slaves, thereby improving their social and human status.

کلیدواژه‌ها English

Slavery
servitude
Islam
contemporary criticisms
Imami school
Jihadi Salafism
قرآن کریم
ابن‌حجر عسقلانی، احمد بن علی (۱۴۱۵ق)، الإصابة فی تمییز الصحابة، بیروت: دار الکتب العلمیة.
ابن‌فارس، احمد (1422ق)، معجم مقاییس اللغة، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1414ق)، لسان العرب، بیروت: انتشارات دارصادر.
افلاطون (1335)، جمهور افلاطون، ترجمه: فؤاد روحانی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
امیری، علی؛ فلاح‌نژاد، علی (1397)، «ژئوکالچر، سلفی‌گری و ژئوپولیتیک در ایران»، بحران‌پژوهی جهان اسلام،
ش5(2)، ص59-94.
بلخی، مقاتل بن سلیمان (1423ق). تفسیر مقاتل بن سلیمان، بیروت: دار احیاء التراث.
پوراحمدی، حسین؛ عباسی، بهرام (1394)، «اقتصاد سیاسی بین‌الملل و ظهور و کارکرد داعش در خاورمیانه»، رهیافت‌های
سیاسی و بین‌المللی، ش1 (پیاپی 43)، ص91-116.
تابنده گنابادی، سلطان حسین (1354)، نظر مذهبی به اعلامیۀ حقوق بشر، تهران: انتشارات صالح.
تفضلی، فریدون (1372)، تاریخ عقاید اقتصادی (از افلاطون تا دوره معاصر)، تهران: نشر نی.
حاتمی کن‌کبود، احمد (1398)، مبانی انسان‌شناسی و تأثیر آن بر پذیرش ولایت تکوینی از دیدگاه امامیه و سلفیه،
رساله دکتری، دانشگاه ادیان و مذاهب قم، دانشکده مذاهب کلامی.
حسینی، مصطفی (1372)، بردگی از دیدگاه اسلام، تهران: بنیاد دایرةالمعارف اسلامی.
دهخدا، علی‌اکبر (1385)، لغت‌نامه دهخدا، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
دورانت، ویلیام (1372)، تاریخ تمدن، ترجمه: امیرحسین آریان‌پور و فتح‌الله مجتبایی و هوشنگ پیرنظر، تهران: انتشارات
آموزش انقلاب اسلامی.
ــــــــــــــــــــ (1389)، تاریخ فلسفه، مترجم: عباس زریاب‌خوئی، چاپ 22، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (۱۴۲۲ق)، ‌المفردات فی غریب القرآن، بیروت: دار المعرفة.
رشیدرضا، محمد (بی‌تا)، تفسیر القرآن الحکیم الشهیر بتفسیر المنار، بیروت: دارالمعرفة.
زارعی، محمد (1394)، «سیر تحول و تطور گروه‌های تکفیری؛ مطالعه موردی: داعش و القاعده»، مطالعات راهبردی
جهان اسلام، ش62: ص139-186.
زمخشری، محمود (1407 ق)، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت: دارالکتاب العربی.
زیدان، جرجی (1372)، تاریخ تمدن اسلام، ترجمه: علی جواهر‌کلام، تهران: انتشارات امیرکبیر.
شریعتی سبزواری، محمدباقر (1385)، آزادی و بردگی در اسلام، معارف اسلامی، شماره 63
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (۱۳۶۳)، مفاتیح الغیب، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
صدوق، محمد بن علی (1414ق)، من لا یحضره الفقیه، تحقیق: علی‌اکبر غفار، قم: انتشارات جامعه مدرسین.
عباس‌زاده فتح‌آبادی، مهدی؛ سبزی، روح‌الله (1394)، «شیوه‌های هویت‌جویی القاعده و داعش»، فصلنامه سیاسی-
اقتصادی، ش302، ص54-67.
علی، جواد (۱۳۹۱ق)، المفصل فی تاریخ العرب قبل الإسلام، بیروت: دار العلم للملایین.
کاشف الغطاء، محمدحسین (1413ق)، أصل الشیعة وأصولها، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
کلینی رازی، محمد بن یعقوب (1388ق)، الکافی، تحقیق: علی‌اکبر غفاری، تهران: دارالکتب الاسلامیة.
لانژله، موریس (1343)، بردگی، ترجمه: حبیب‌الله فضل‌اللهی، تهران: سازمان نشر فرهنگ اسلامی.
لسانی، سیدحسام؛ یدائی امناب، محسن (1394)، »امکان رسیدگی به جنایات داعش در دیوان کیفری بین‌المللی از دیدگاه
حقوق بین‌الملل»، فصلنامه سیاست خارجی، ش4 (116)، ص51-79.
مصطفوی، حسن (1360)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
مطهری، مرتضی (1399)، بردگی در اسلام، قم: صدرا.
مکارم شیرازی، ناصر (1374)، تفسیر نمونه، تهران: دار الکتب الاسلامیة.
موسوی خویی، ابوالقاسم (1317ق)، منهاج الصالحین، چاپ 28، نجف: مطبعة النعمان.
نجفی، محمد (1378 ق)، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، تحقیق: عباس قوچانی، محمد قوچانی و علی آخوند،
تهران: دار الکتب الاسلامیة.
هاشمی رفسنجانی، اکبر(۱۳۸۶)، تفسیر راهنما، قم: بوستان کتاب قم.
هاشمی، سیدحسین (1381)، «بررسى نظام برده‏دارى از دیدگاه اسلام»، رواق اندیشه، ش7، ص95-113.
یوسفی غروی، محمدهادی (1417ق)، موسوعة التاریخ الاسلامی، قم: مجمع الفکر الاسلامی.
خبر آنلاین، جنایت علیه بشریت و جنایات جنگی گروه داعش در عراق و سوریه، 27/10/1394
https://www.khabaronline.ir/news/500309