پژوهشنامه مذاهب اسلامی

پژوهشنامه مذاهب اسلامی

روش‌شناسی علامه میرحامدحسین در پاسخگویی به منتقدان عقاید امامیه با تأکید بر کتاب‌های «استقصاء الافحام و عبقات الانوار»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران
2 پژوهشگر حوزه علمیه قم،قم،ایران
10.22034/jid.2025.483401.2526
چکیده
میرحامدحسین از شخصیت‌های فاخر علمی است که دانشوران دین‌پژوهِ فراوانی ایشان را الگو برای تمامی پژوهشگران در عرصه امامت‌شناسی معرفی نموده‌اند و اندیشمندان اسلامی در روش‌شناسی این عالم برجسته در حدیث، در معیار و سنجش خبر متواتر و در کتاب‌شناسی، کتاب‌ها و مقالاتی نگاشته‌اند. این تحقیق با توجه به مؤلفه‌های علمی این دانشور وارسته، درصدد واکاوی روش‌شناسی با توجه به دو کتاب فخیم عبقات الانوار و استقصاء الافحام است. میرحامد خصوصیات ویژه‌ای داشت؛ مانند جامع‌نگری، کارآمدیِ همه‌جانبه، همت بلند، حق‌مداری و التزام به دین و شریعت و قرآن و اهل‌بیت؟عهم؟، شجاعت، هدایتگری و مدافع حقیقی عرصه دین و امت اسلامی. این خصوصیات موجب اتخاذ روش خاصی در پژوهش‌های او شد که به برخی از آن در مقالۀ حاضر اشاره گردیده است. از نتایج پژوهش حاضر آن است که با شناخت شیوۀ علمی میرحامدحسین، می‌توان دریافت که «وسعت نگرش علمی وی در پاسخگویی به منتقدان معارف خاندان پاک نبوی» و «تسلط ایشان به منابع فریقین» و «شناخت اولویت‌ها در دفاع از تعالیم حیات‌بخش شریعت محمدی؟ص؟»، از مهم‌ترین خدمات سترگ این شخصیت والامقام به شمار می‌رود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Methodology of ʿAllāma Mīr Ḥāmid Ḥusayn in Responding to Critics of Shiite Beliefs, with Emphasis on the Books Istiṣqāʾ al-Ifhām and ʿAbaqāt al-Anwār

نویسندگان English

Abdolvahed Bameri 1
Sadegh poorheidar 2
1 Assistant Professor, Department of Islamic Studies, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran
2 Researcher, Seminary of Qom, Qom, Iran
چکیده English

Mīr Ḥāmid Ḥusayn is regarded as one of the prominent scholarly figures whose approach to Islamic studies has made him a model for many scholars, particularly in the field of Imamate studies. His contributions have been discussed in numerous books and articles, particularly focusing on his methodology in hadith, the criteria for evaluating mutawātir (frequently transmitted) hadiths, and his bibliographic work. This study aims to analyze his methodology by examining two of his prominent works, ʿAbaqāt al-anwār and Istiṣqā’ al-ifhām. Mīr Ḥāmid possessed several distinctive qualities, such as comprehensive vision, practical efficiency, high ambition, commitment to truth, devotion to religion, Shariah, the Quran, and the Ahl al-Bayt (the Prophet's Household), bravery, guidance, and a genuine defense of Islam and the Muslim community. These characteristics led him to adopt a unique research methodology, some aspects of which are highlighted in the present article. The results of this research suggest that by understanding Mīr Ḥāmid Ḥusayn’s academic method, one can appreciate that his broad intellectual vision in responding to critics of the pure teachings of the Prophet's Household and his "mastery of sources from both Sunni and Shiite traditions, as well as his understanding of the priorities in defending the life-giving teachings of the Muhammadan Shari'ah, are among his greatest contributions to Islamic scholarship.

کلیدواژه‌ها English

methodology
Mīr Ḥāmid Ḥusayn
ʿAbaqāt al-anwār
Istiṣqā’ al-ifhām
intellectual breadth
قرآن کریم.
صحیفه سجادیه.
 امینی، عبدالحسین (1416ق)، الغدیر، قم: الدراسات الاسلامیه.
بامری، عبدالواحد؛ بارانی، ابوالحسن؛ پورحیدری، صادق (1403)، «نقش میرحامدحسین در تبیین مبانی اعتقادی مذهب
امامیه در شبه‌‌قاره هند»، مطالعات شبه‌قاره.
چهره‌نما، سعید (1396)، «واکاوی منهج میرحامد‌حسین در نقد و بررسی تواتر احادیث در کتاب عبقات الانوار»،
امامت‌پژوهی، ش22، ص177-214.
سید بن طاووس، علی ‌بن موسی (1376ش)، الإقبال بصالح الأعمال، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
سید مرتضی، علی بن حسین بن موسی (1410)، الشافی فی الإمامة، تهران: مؤسسه الصادق(ع).
سیوطی، جلال‌الدین (1420ق)، تدریب الراوی فی شرح تقریب النواوی، بیروت: دارالفکر.
ـــــــــــــــــــــــــــــ (1404)، الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور، قم: مکتبه آیت‌الله المرعشی النجفی.
شبیری زنجانی، سیدموسی (1390)، جرعه‌ای از دریا، قم: مؤسسه کتابشناسی شیعه.
شیخ طوسی، محمد بن حسن (1382ش)، تلخیص الشافی، قم: انتشارات المحبین.
صدر الافاضل، مرتضی حسین صدر (1374)، مطلع انوار دانشوران شیعه پاکستان و هند، مشهد: بنیاد پژوهش‌های
اسلامی آستان قدس رضوی.
فخرالشریعه، حسن؛ رضوان‌شهری، ابو حسن (بی‌تا)، «نامه‌هایی از محدث نوری به میرحامدحسین»، نور علم، ش48،
ص86-108.
فخر رازی، محمد‌بن‌عمر (بی‌تا)، نهایة العقول، قم: مکتبه آیة الله المرعشی النجفی.
فیض‌آبادی، حیدرعلی (بی‌تا)، منتهی الکلام، بی‌جا: بی‌نا.
قمی، عباس (بی‌تا)، فوائد الرضویة، تهران: اسلامیه.
کشمیری، میرزامحمدمهدی (بی‌تا)، تکملة نجوم السماء، قم: انتشارات بصیرتی.
محلاتی، ذبیح‌الله (1361)، اختران تابناک، تهران: کتابفروشی اسلامیه.
میرسیدحامدحسین، سیدمهدی ابوظفر (1306ق)، عبقات الأنوار فی إمامة الأئمة الأطهار، اصفهان: کتابخانه
امیرالمؤمنین(ع).
ـــــــــــــــــــــــــــــــــ (1276)، استقصاء الافحام واستیفاء الانتقام فی نقض منتهی الکلام، لکهنو: اعجاز
محمدی.
میلانی، سیدعلی (1382)، استخراج المرام، قم: بنیاد فرهنگی امامت.