پژوهشنامه مذاهب اسلامی

پژوهشنامه مذاهب اسلامی

نقدهای اندیشمندان اسلامی به نظریه جهاد ابتدایی محمد عبدالسلام فرج

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مهدی فرمانیان 1
اکبر باقری 2
علی فدائیان 3
1 استاد گروه مذاهب کلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
2 استادیار گروه تاریخ و فرق تشیع، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
3 دانشجوی دکتری رشته وهابیت‌شناسی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم ایران
10.22034/jid.2025.459989.2502
چکیده
امروزه مستمسک علمی و عملی بسیاری از گروه‌های افراطی سلفیه جهادی در باب جهاد ابتدایی که مشکلات فراوانی را برای مسلمانان و غیرمسلمانان پدید آورده است، آرای افرادی چون محمد عبدالسلام فرج است. پژوهش حاضر با روش توصیفی - تحلیلی و گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای، به تبیین و تطبیق آرای محمد عبدالسلام فرج با دیدگاه دیگر اندیشمندان اسلامی در این باب، با هدف کشف و تشریح میزان مطابقت یا تضاد دیدگاه وی با ایشان می‌پردازد. درنهایت این نتیجه به دست آمد که نگاه عبدالسلام فرج تنها در اصل تشریع جهاد ابتدایی و بیان شرایط و کیفیت وجوب با دیدگاه سایر اندیشمندان اسلامی همسویی دارد؛ اما او در تطبیق شرایط و بیان نوع وجوب و نیز تعیین مصداق جامعه هدف جهاد ابتدایی در عصر حاضر با لغزش مواجه است، ادلۀ او مثبت ادعاهایش نیست و آرای وی در این موارد خلاف دیدگاه بیشتر اندیشمندان اسلامی و مخدوش و فاقد ارزش علمی و عملی است.
 
کلیدواژه‌ها
جهاد ابتدایی، محمد عبدالسلام فرج، قتال، اندیشمندان اسلامی، نقد
موضوعات

عنوان مقاله English

Critiques by Islamic Thinkers of Muhammad ʿAbd al-Salam Faraj's Theory of Offensive Jihad (Jihād al-Ibtidā'ī)

نویسندگان English

mehdi farmanian 1
Akbar Bagheri 2
Ali Fadaeyan 3
1 Professor, Department of Islamic Theological Sects, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
2 Assistant Professor, Department of History and Shiite Sects, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
3 PhD Student in Wahhabism Studies, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
چکیده English

Today, the theoretical and practical pretext for many extremist jihadist Salafi groups regarding offensive jihad (jihād al-ibtidā'ī), which has created numerous problems for Muslims and non-Muslims alike, is the ideas of individuals such as Muhammad ʿAbd al-Salām Faraj. The present research, using a descriptive-analytical method and library-based data collection, aims to explain and compare the views of Muhammad ʿAbd al-Salam Faraj with those of other Islamic thinkers on this subject, with the goal of discovering and elucidating the extent of conformity or contradiction between his views and theirs. Ultimately, it was concluded that ʿAbd al-Salam Faraj's perspective aligns with that of other Islamic thinkers only on the principle of the legislation of offensive jihad and the statement of its conditions and the nature of its obligation (wujūb). However, he errs in applying the conditions, describing the type of obligation, and identifying the target community for offensive jihad in the contemporary era. His evidence does not substantiate his claims, and his opinions on these matters are contrary to the views of most Islamic thinkers, being flawed and lacking scientific and practical value.

کلیدواژه‌ها English

offensive jihad (Jihād al-Ibtidā'ī), Muhammad ʿAbd al-Salām Faraj, fighting (Qitāl), Islamic thinkers, critique
قرآن کریم
ابن‌براج طرابلسی، عبدالعزیز. (1406 هـ). المهذب. [بی‌جا]: مؤسسة النشر الإسلامی.
ابن‌تیمیه، احمد بن عبدالحلیم. (1418 هـ). مجموعة الفتاوی. چ 1. [بی‌جا]: دارالوفاء.
ابن‌جوزی، عبدالرحمن بن علی. (1422 هـ). زاد المسیر فی علم التفسیر. تحقیق: عبدالرزاق مهدی. چ 1. بیروت: دارالکتاب العربی.
ابن‌حنبل، احمد بن محمد. (1416 هـ). مسند احمد بن حنبل. تحقیق: شعیب ارنووط. چ 1. بیروت: مؤسسة الرسالة.
ابن‌رشد، محمد بن احمد. (1415 هـ). بدایة المجتهد و نهایة المقتصد. بیروت: دارالفکر.
ابن‌عثیمین، محمد. (1429 هـ). مجموع فتاوی و رسائل ابن‌عثیمین. جمع و ترتیب: فهد بن ناصر بن ابراهیم السلیمان. چ 1. عنیزة: دارالثریا للنشر و التوزیع، المملکة العربیة السعودیة.
ابن‌عربی، محمد بن عبدالله. (1408 هـ). احکام القرآن. تحقیق: علی‌محمد بجاوی. چ 1. بیروت: دارالجلیل.
ابن‌فهد حلی، احمد. (1407 هـ). المهذب البارع فی شرح المختصر النافع. چ 1. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
ابن‌قدامه، عبدالله بن احمد بن محمد. [بی‌تا]. المغنی. بیروت: دارالکتاب العربی.
ابن‌قیم الجوزیة، شمس‌الدین محمد بن ابی‌بکر. (1426 هـ). مدارج السالکین بین منازل إیاک نعبد و إیاک نستعین. تحقیق: عماد عامر. قاهره: دارالحدیث.
ابن‌کثیر، اسماعیل بن عمر. (1419 هـ). تفسیر القرآن العظیم. تحقیق: محمدحسین شمس‌الدین. چ 1. بیروت: دارالکتب العلمیه منشورات محمدعلی بیضون.
ابن‌کثیر، اسماعیل بن عمر. [بی‌تا]. البدایة و النهایة. تحقیق: علی شیری. بیروت: دار‌احیاءالتراث العربی.
آل‌کاشف‌الغطاء، محمدحسین. (1373 هـ). المثل العلیا فی الإسلام لا فی بحمدون. النجف الاشرف: الحیدریة.
باقرزاده، محمدرضا. (1389 هـ.ش). «در‌آمدی بر نقش جهاد در تدوین دکترین سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران». مجله معرفت سیاسی. س 2. ش 2.
بحرانی، شیخ یوسف. [بی‌تا]. الحدائق الناظرة فی احکام العترة الطاهرة. تحقیق: محمدتقی ایروانی. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
بخاری، محمد بن اسماعیل. (1410 هـ). صحیح‌ البخاری. چ 2. قاهره: لجنة احیاء کتب السنة.
بغوی، حسین بن مسعود. (1420 هـ). تفسیر البغوی المسمی معالم التنزیل. تحقیق: مهدی عبدالرزاق. چ 1. بیروت: دار‌احیاء التراث العربی.
بیضاوی، عبدالله بن عمر. (1418 هـ). انوار التنزیل واسرار التأویل. چ 1. بیروت: دار‌احیاء التراث العربی.
بیهقی، احمد بن حسین. (1405 هـ). دلائل النبوة. محقق: عبدالمعطی امین قلعجی. چ 1. بیروت: دارالکتب العلمیة.
جصاص، احمد بن علی. (1405 هـ). احکام القرآن. تحقیق: محمدصادق قمحاوی. چ 1. بیروت: دار‌احیاء التراث العربی.
حلی، ابن‌ادریس. (1410 هـ). کتاب السرائر. چ 2. قم: مؤسسة نشر اسلامی.
حلی، ابومنصور حسن بن یوسف (علامه حلی). (1419 هـ). تذکرة الفقهاء. چ 1. قم: مؤسسة آل‌البیت لإحیاء التراث.
حلی، یحیی بن سعید. (1405 هـ). الجامع‌ للشرایع. تحقیق: جمعی از نویسندگان با اشراف شیخ جعفر سبحانی. چ 1. قم: مؤسسة سیدالشهداء.
حنفی، ابن أبی‌العز. (1423 هـ). شرح العقیدة الطحاویة. تحقیق: ابوعبدالله مصطفی العدوی. چ 1. بیروت: دار‌ابن‌رجب.
حنفی، ابن‌همام. (1424 هـ). شرح فتح القدیر علی الهدایة شرح بدایة المبتدی. چ 1. بیروت: دارالکتب العلمیة.
خویی، سیدابوالقاسم. [بی‌تا]. البیان فی تفسیر القرآن. [بی‌جا]: مؤسسة الخوئی الإسلامیة.
رشید رضا، محمد. (1414 هـ). تفسیرالقرآن الحکیم الشهیر بتفسیر المنار. چ 1. بیروت: دارالمعرفة.
زحیلی، وهبة بن مصطفی. (1419 هـ). آثار الحرب فی الفقه الإسلامی. چ 3. دمشق: دارالفکر.
سرخسی، محمد بن احمد شمس‌الائمه. (1960 م). شرح السیر الکبیر. تحقیق: صلاح‌الدین منجد. [بی‌جا]: [بی‌نا]. السوری، ابو‌مصعب (عمر عبدالحکیم). [بی‌تا]. اهل السنة فی الشام فی مواجهة النصیریة و الصلیبیة و الیهود (المکتبة الشاملة). [بی‌جا]: [بی‌نا].
سعدی، عبدالرحمن. (1408 هـ). تیسیر الکریم الرحمن فی تفسیر کلام المنان. چ 2. بیروت: مکتبة النهضة العربیة.
سیوطی، جلال‌الدین عبدالرحمن بن ابی‌بکر. (1404 هـ). الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور. چ 1. قم: کتابخانه عمومی حضرت آیت‌الله‌العظمی مرعشی نجفی.
سیوطی، جلال‌الدین عبدالرحمن بن ابی‌بکر. (1416 هـ). الإتقان فی علوم القرآن. تحقیق: سعید المندوب. چ 1. بیروت: دارالفکر.
شافعی، محمد بن ادریس. (1403 هـ). کتاب الأم. چ 2. بیروت: دارالفکر.
شنقیطی، محمدامین. (1415 هـ). اضواء البیان فی ایضاح القرآن بالقرآن. بیروت: دارالفکر.
شهید ثانی، زین‌الدین بن نورالدین علی. (1387 هـ). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. تحقیق: سیدمحمد کلانتر. [بی‌جا]: [بی‌نا].
شهید ثانی، زین‌الدین بن نورالدین علی. [بی‌تا]. مسالک الأفهام الی تنقیح شرائع الإسلام. [بی‌جا]: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
شوکانی، محمد بن علی. (1414 هـ). فتح القدیر. چ 1. دمشق: دارابن‌کثیر.
شوکانی، محمد بن علی. (1973 م). نیل الأوطار. [بی‌جا]: [بی‌نا].
طباطبایی، سید‌علی. (1415 هـ). ریاض المسائل. چ 1. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
طباطبایی، محمدحسین. (1390 هـ). المیزان فی تفسیر القرآن. چ 2. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
طبرسی، فضل بن حسن. (1372 هـ.ش). مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن. تصحیح: فضل‌الله یزدی طباطبایی و هاشم رسولی. چ 3. تهران: ناصرخسرو.
طبری، محمد بن جریر. (1412 هـ). جامع‌البیان فی تفسیر القرآن (تفسیر الطبری). چ 1. بیروت: دارالمعرفة.
طرطوسی، ابوبصیر. (1421 هـ). الطریق إلی إستئناف حیاة اسلامیة و قیام خلافة راشدة علی ضوء الکتاب و السنة. چ 1. لندن: المرکز الدولی للدراسات الإسلامیة.
طوسی، ابن‌حمزه. (1408 هـ). الوسیلة. تحقیق: شیخ محمد الحسون با اشراف سید‌محمود مرعشی نجفی. چ 1. قم: منشورات کتابخانه آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی.
طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن بن علی (شیخ طوسی). (1387 هـ). المبسوط فی فقه الإمامیة. تحقیق: محمدباقر بهبودی و محمدتقی کشفی. چ 3. تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.
طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن بن علی (شیخ طوسی). [بی‌تا]. النهایة. [بی‌جا]: [بی‌نا].
عبدالسلام فرج، محمد. [بی‌تا]. الجهاد الفریضة الغائبة. [بی‌جا]: [بی‌نا].
عزام، عبدالله. (1405 هـ). آیات الرحمن فی جهاد الأفغان. چ 5. جدة: المجتمع.
عزام، عبدالله. [بی‌تا]. فی الجهاد فقه و إجتهاد. پاکستان: مرکز الشهید عزام الإعلامی.
فاضل آبی، شیخ حسن بن ابی‌طالب. [بی‌تا]. کشف الرموز. تحقیق: شیخ علی‌پناه اشتهاردی. قم: مؤسسة نشر اسلامی.
فخر رازی، محمد بن عمر. (1420 هـ). التفسیر الکبیر (مفاتیح‌الغیب). چ 1. بیروت: دار‌احیاء التراث العربی.
فضل‌الله، محمدحسین. (1406 هـ). الإسلام و منطق القوه. بیروت: الدرر الإسلامیة.
قرطبی، محمد بن احمد. (1364 هـ.ش). الجامع لأحکام القرآن. چ 1. تهران: ناصرخسرو.
مجلسی، محمدباقر. (1403 هـ). بحار الأنوار. تحقیق: جمعی از محققان. بیروت: دار‌احیاء التراث العربی.
مروارید، علی‌اصغر. (1410 هـ). الینابیع الفقهیة. چ 1. بیروت: دارالتراث الدررالإسلامیة.
مطهری، مرتضی. (1388 هـ.ش). مجموعه آثار. تهران: انتشارات صدرا.
منتظری، حسین‌علی. (1415 هـ). دراساة فی ولایة الفقیه و فقه الدولة الاسلامیة. چ 2. قم: تفکر.
نجفی جواهری، محمدحسین. (1362 هـ.ش). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. تحقیق: عباس قوچانی. چ 7. بیروت: دار‌احیاء التراث العربی.
نسفی، عبدالله بن احمد. [1416 هـ). تفسیر النسفی، مدارک التنزیل و حقائق التأویل. چ 1. بیروت: دارالنفائس.
نووی، محیی‌الدین. (1392 هـ). المنهاج شرح صحیح مسلم بن الحجاج. چ 2. بیروت: دار‌إحیاء التراث العربی.
نووی، محیی‌الدین. [بی‌تا]. المجموع. [بی‌جا]: [بی‌نا].