پژوهشنامه مذاهب اسلامی

پژوهشنامه مذاهب اسلامی

نسبت سنجی فکری بین دو جریان اسلام سنّتی و اسلام سنّت‌گرا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه ادیان و مذاهب، دانشگاه بین المللی مذاهب اسلامی، تهران، ایران(عضو پیوسته انجمن علمی ادیان و مذاهب حوزه)
10.22034/jid.2026.545480.2597
چکیده
این مقاله به بررسی تفاوت های مفهومی سنت در دو جریان اسلام سنتی و اسلام سنتگرا پرداخته و به دلیل شباهت ظاهری ولی تمایز بنیادی این دو جریان در مواجهه با مدرنیته، نسبت سنجی این دو جریان هدف این نوشتار است. روش تحقیق، تحلیلی- توصیفی با بررسی منابع لغوی، حدیثی و اندیشه های سنتگرایانی مانند نصر و گنون و بررسی آن با مفهوم سنت در اسلام سنتی است. یافته ها نشان می دهد که در اسلام سنتی، سنت به معنای روش های پیشامدرن و متکی بر فقه و شریعت است، در حالی که سنت گرایان آن را حقیقتی قدسی و امری فرادینی می دانند که شامل وحدت متعالی ادیان و حکمت خالده می شود. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که کلیت اسلام سنتی با بی اعتنایی به مدرنیته، رویکردی انفعالی دارد، اما سنتگرایان با شناخت انتقادی از مدرنیته، به بازتعریف سنت به عنوان جایگزینی در مقابل آن التزام دارند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Comparative Analysis and Differentiation between Traditional Islam and Traditionalist Islam

نویسنده English

Seyyed Ali Bathaei
Seyyed Ali Bathaei, Assistant Professor, Department of Religions and Denominations, International University of Islamic Sects, Tehran, Iran(Full member of the Scientific Association of Religions and Sects)
چکیده English

This article examines the concept of "Tradition" (Sunnah) within two distinct intellectual currents: "Traditional Islam" and "Traditionalist Islam". The primary objective is to elucidate the divergences between these two streams regarding the definition and application of the term "Tradition". Employing a descriptive-analytical methodology, the study investigates lexicographical and hadith sources, alongside the philosophical perspectives of prominent Traditionalists such as Seyyed Hossein Nasr and René Guénon, contrasting them with the conception of Tradition in Traditional Islam. The findings reveal that in Traditional Islam, "Tradition" denotes pre-modern methodologies grounded in Islamic jurisprudence (Fiqh) and divine law (Sharia). In contrast, Traditionalists regard it as a sacred, trans-religious reality encompassing the Transcendent Unity of Religions and Sophia Perennis (Perennial Wisdom). The results indicate that while Traditional Islam often adopts a passive stance characterized by a disregard for modernity, Traditionalists engage in a critical understanding of modernity, committing themselves to redefining Tradition as a substantive alternative to the modern paradigm.

کلیدواژه‌ها English

Traditional Islam
Traditionalism
Perennial Wisdom (Sophia Perennis)
Modernity
Sharia
Mysticism (ʿIrfan)
امامی‌جمعه، سیدمهدی؛ طالبی، زهرا (1391)، «سنت و سنت‌گرایی از دیدگاه فریتیوف شوان و دکتر سید‌حسین نصر»، الهیات تطبیقی، ش7، ‌ص37-56.
توفیقی، حسین. (بهار1386). گفت و گویی دیگر با دکتر سیّد حسین نصر. هفت آسمان، سال نهم، شماره 33.
خرمشاهی، بهاءالدین (1376)، پیام پیامبر، تهران:‌منفرد.
الخطیب، محمد عجاج (2005‌م)، السنّة قبل التدوین، بیروت: دارالفکر.
الدمدو، هری‌کنت (1389ش)، سنّت‌گرایی: دین در پرتو فلسفۀ جاویدان، ترجمۀ رضا کورنگ بهشتی، تهران: حکمت.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق)،‌ المفردات فی غریب القرآن، بیروت: دارالقلم.
رحمتی، انشاءالله (1398)، حکمت خالده و سنت‌گرایی، تهران: مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
روآ، اولیویه (1395)، ‌شکست اسلام سیاسی، ترجمۀ نقیب‌زاده، تهران: نشر نی، (اثر اصلی در 1992 منتشر شده است).
شافعی، محمد بن ادریس (بی‌تا)، الرسالة، مصر: شرکة مکتبة ومطبعة مصطفی البابی الحلبی واولاده.
شرابی، هشام (1368)، روشنفکران عرب و غرب، ترجمۀ عبدالرحمن عالم، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.
شعیری، محمد بن محمد (بی‌تا)، جامع الأخبار، نجف: مطبعة حیدریة.
شوکانی، محمد بن علی (بی‌تا)، إرشاد الفحول، بیروت: دارالکتب العربی.
صاحبی، محمدجواد (1396)، جنبش‌های فکری و دینی در جهان اسلام معاصر (بنیان‌ها و سیر تحولات بیداری اسلامی)، قم: نشر ادیان.
طَبرِسی، فضل بن حسن (1377ش)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران: دارالمعرفة.
عرب‌صالحی، محمد (1393)، جریان‌شناسی اعتزال نو، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
علی‌پور وحید، حسن (1402)، اطلس اندیشۀ معاصر عرب، تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل.
فراهیدی، خلیل بن احمد (بی‌تا)، العین، بیروت: دار مکتبة الهلال.
قرایی‌مقدم، امان‌الله (1382ش)، انسان‌شناسی فرهنگی (مردم‌شناسی فرهنگی)، تهران: ابجد.
قرشی، علی‌اکبر (1377ش)، أحسن الحدیث، تهران: بنیاد بعثت.
کدیور، محسن ، تمایز سنّت‌گرایی از دین سنّتی. [یادداشت
ماحوزی، رضا‌؛ اعتصامی، مسعود (1395)،‌ «نظریۀ دولت در اندیشۀ سیاسی سنّت‌گرایان»، ‌دولت‌پژوهی، ش7، ص133-161.
ملکیان، مصطفی (1378)، «سخنی در چند‌و‌چون ارتباط اسلام و لیبرالیسم»، ماهنامۀ‌ کیان، ش48، ص13‌-‌15.
موثقی، سیداحمد (1392)، گونه‌شناسی جریان‌های فکری و جنبش‌های اسلامی، منتشره در دایرةالمعارف جنبش‌های اسلامی، تهران: پژوهشکدۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
نصر، سیدحسین (1383ش)،‌ اسلام و تنگناهای انسان متجدّد، ترجمۀ انشاءالله رحمتی، تهران: دفتر پژوهش و نشر سهروردی.
نصر، سیدحسین (1373ش)،‌ جوان مسلمان و دنیای متجدّد، ترجمۀ مرتضی اسعدی، تهران: طرح نو.
 
نصر، سیدحسین (1385ش)، در جست‌وجوی امر قدسی، ترجمۀ سیدمصطفی شهرآیینی، تهران: نشر نی.
نصر، سیدحسین (1389ش)، جاودان خرد، به‌اهتمامِ سیدحسن حسینی، تهران: سروش.
نصر، سیدحسین (1391ش)، معرفت و امر قدسی، ترجمۀ فرزاد حاجی میرزایی، تهران: فرزان روز.
نصر، سیدحسین (1393ش) (الف)، آفاق حکمت در سپهر سنّت، مصاحبه‌کننده: حامد زارع، تهران: ققنوس.