پژوهشنامه مذاهب اسلامی

پژوهشنامه مذاهب اسلامی

بررسی تطبیقی نقش استکبارستیزی در گفتمان سیاسی سید قطب و رهبر انقلاب اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه مذاهب اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
2 دانش آموخته دکتری وهابیت شناسی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم ایران
10.22034/jid.2026.549977.2603
چکیده
این پژوهش، به‌صورت تطبیقی به بررسی نقش استکبارستیزی در گفتمان سیاسی دو متفکر برجسته جهان اسلام، سید قطب و رهبر انقلاب اسلامی می‌پردازد. اهمیت این موضوع در مواجهه جهان اسلام با سلطه‌گری غرب و تأثیر آن بر سرنوشت سیاسی و فرهنگی جوامع اسلامی، ضرورت انجام این تحقیق را آشکار می‌سازد. سید قطب با طرح مفهوم «جاهلیت مدرن» و نفی کلی تمدن غرب، گفتمان استکبارستیزی را بر مبنای تقابل مطلق و رادیکال با نظام‌های موجود شکل داد. در مقابل، رهبر انقلاب اسلامی با تبیین مفهوم «نظام سلطه جهانی» و تحلیل ابعاد فرهنگی، سیاسی و اقتصادی آن، گفتمانی ایجابی، واقع‌گرایانه و تمدن‌ساز را در چارچوب «مردم‌سالاری دینی» و «وحدت اسلامی» ارائه کرده است. روش پژوهش توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای و تحلیل گفتمان است. یافته‌ها نشان می‌دهد هرچند هر دو اندیشمند، استکبار را دشمن اصلی امت اسلامی می‌دانند، اما در مبانی، روش‌ها و نتایج تفاوتی بنیادین دارند؛ گفتمان سید قطب به‌سبب رویکرد رادیکال و نفی‌گرایانه، به انسداد سیاسی انجامیده، در حالی‌که گفتمان رهبر انقلاب اسلامی با اتکا به ظرفیت‌های داخلی، وحدت امت و عقلانیت دینی، زمینه‌ساز تمدن نوین اسلامی و ایجاد نظامی پایدار و الهام‌بخش شده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Role of Anti-Arrogance (Istikbār-Setīzī) in the Political Discourse of Sayyid Qutb and the Supreme Leader of the Islamic Revolution

نویسندگان English

abdolmohamad sharifat 1
Mahmoud Shahriyari Zadeh Khoramdashti 2
1 Assistant Professor, Department of Islamic Schools of Thought, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
2 Ph.D. in Wahhabism Studies, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
چکیده English

This study conducts a comparative analysis of the role of anti-arrogance (Istikbār-Setīzī) within the political discourse of two prominent thinkers of the Islamic world: Sayyid Qutb and the Supreme Leader of the Islamic Revolution. Given the significance of this theme in determining how the Islamic world confronts Western hegemony and its subsequent impact on the political and cultural destiny of Islamic societies, the necessity of this research is increasingly evident. Sayyid Qutb, by introducing the concept of "Modern Jāhiliyyah" (ignorance) and fundamentally rejecting Western civilization, formulated a discourse of anti-arrogance based on an absolute and radical confrontation with existing systems. In contrast, the Supreme Leader of the Islamic Revolution, by elucidating the concept of the "Global System of Domination" and analyzing its cultural, political, and economic dimensions, has presented a constructive, realistic, and civilization-building discourse framed within "Religious Democracy" and "Islamic Unity". Employing a descriptive-analytical methodology based on library research and comparative analysis, the findings reveal that while both thinkers identify "Arrogance" (Istikbār) as the primary enemy of the Islamic Ummah, they differ fundamentally in their foundations, methodologies, and outcomes. Qutb's discourse, due to its radical and negationist approach, has led to political deadlock; whereas the discourse of the Supreme Leader of Islamic Revolution, by leveraging internal capacities, the unity of the Ummah, and religious rationality, has paved the way for a new Islamic civilization and the creation of a sustainable and inspiring system.

کلیدواژه‌ها English

Anti-Arrogance (Istikbār-Setīzī)
Sayyid Qutb
Supreme Leader of the Islamic Revolution
Political Discourse
Modern Jāhiliyyah
Global System of Domination
Religious Democracy
سید قطب، ابراهیم حسین شاذلی (1979ممعالم فی الطریق، بیروت: دارالشروق.
سید قطب، ابراهیم حسین شاذلی (بی‌تا)، فی ظلال القرآن، جلد1، قاهره: دارالعلوم.
سید قطب، ابراهیم حسین شاذلی (۱۹۷۰)، العدالة الاجتماعیة فی الإسلام، قاهره: دارالشروق.
سید قطب، ابراهیم حسین شاذلی (۱۹۶۲)، مستقبل هذا الدین، قاهره: دارالشروق.
سید قطب، ابراهیم حسین شاذلی (1992)، الإسلام والمشکلات الحضارة، بیروت: دارالشروق.
خامنه‌ای، سیدعلی (۱۳۸۹)، از اینجا شروع کنید: مجموعهٔ بیانات در جمع اقشار مختلف مردم، تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
خامنه‌ای، سیدعلی (۱۳۹۳)، پیام در اولین کنگرۀ بین‌المللی حمایت از انتفاضه فلسطین، تهران: پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار رهبر انقلاب اسلامی.
خامنه‌ای، سیدعلی (۱۳۹۵)، بیانات در دیدار نخبگان علمی، تهران: پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار رهبر انقلاب اسلامی.
خامنه‌ای، سیدعلی (۱۳۹۸)، بیانات در مراسم سالگرد ارتحال امام خمینی، تهران: پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار رهبر انقلاب اسلامی.
خامنه‌ای، سیدعلی (۱۴۰۰)، بیانات در دیدار دانشجویان، تهران: پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار رهبر انقلاب اسلامی