اصالت صلح با اهل قبله در فقه سیاسی امامیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه فقه و اصول، جامعة المصطفی العالمیة، قم، ایران.

2 دانشجوی دکتری شیعه‌شناسی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران.

3 دانش‌آموخته سطح چهار حوزه علمیه قم، قم، ایران.

چکیده

قضاوت میان اصالت صلح یا اصالت جنگ یکی از موضوعات تأمل‌برانگیز در اندیشه سیاسی اسلام است. در این میان اثبات اصالت صلح در فقه سیاسی حساسیت‌های بیشتری دارد. فقه امامیه معمولاً به مطرح‌کردن مباحث جنگ و صلح در مقابل کفار اهتمام داشته، و سخن جامع و مستقلی درباره اهل قبله مطرح نکرده است. محور اصلی مقاله پیش‌ رو این پرسش است که در مواجهه با گروه‌های مختلف اسلامی، اعم از بغات، محاربان و مخالفان، اصالت صلح حاکم است یا اصالت جنگ یا هیچ کدام؟ مهم‌ترین ثمره تأسیس این اصل تبیین حکم مصادیق مشکوک در منازعات با اهل قبله است. فرضیه تحقیق پیش ‌رو این است که با بررسی دیدگاه فقهای امامیه از متقدمان و متأخران، و با در نظر گرفتن مبانی فقهی ثابت نزدشان، می‌توان اصالت صلح با اهل قبله را به عنوان اصلی کلی در رجوع به آن برای مصادیق مشکوک در منازعات پذیرفت. نوشتار حاضر، با روش توصیف و تحلیل یافته‌های تحقیقِ مبتنی بر منابع فقهی امامیه، اصالت صلح را تبیین کرده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Originality of Peace with the People of Qibla in Imami Political Jurisprudence

نویسندگان [English]

  • Mahdi Dargahi 1
  • Hamed Shah Rafati 2
  • Meghdad Dargahi 3
1 Assistant Professor, Department of Jurisprudence and Principles of Jurisprudence, Al-Mustafa International University, Qom, Iran,
2 PhD Student in Shiite Studies, University of Religions and Denominations, Qom, Iran.
3 Level 4 Graduate, Qom Seminary, Iran,
چکیده [English]

Judging between the originality of peace or war is one of the most thought-provoking issues in Islamic political thought. However, proving the originality of peace in political jurisprudence is more sensitive. Imami jurisprudence has usually dealt with the issues of war and peace against the infidels, and has not spoken comprehensively and independently about the People of Qibla (Muslims). The main question of the present study is: "In the face of various Islamic groups, including insurgents, rioters and opponents, is the originality of peace preferred or the originality of war or none? The most important fruit of the establishment of the principle of peace is to explain the ruling of suspicious cases in disputes between the People of Qibla. The hypothesis of this research is that by examining the opinions of the early and late Imami jurists, and considering the fixed jurisprudential principles in their view, the originality of peace with the people of Qibla can be accepted as a general principle in all disputes. The present article has explained the originality of peace by describing and analyzing the research findings based on Imami jurisprudential sources.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Originality of Peace
  • Originality of War
  • Jihad
  • political jurisprudence
  • People of Qibla
  • Imamiyyah
قرآن کریم (1373). ترجمه: ناصر مکارم شیرازی، قم: دار القرآن الکریم، چاپ دوم.
ابن ادریس، محمد بن منصور (1410). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ دوم.
ابن بابویه قمی (صدوق)، محمد بن علی (1418). الهدایة فی الاصول والفروع: هدایة المتعلمین، قم: مؤسسه امام هادی (ع)، چاپ اول.
ابن برّاج، قاضی عبد العزیز (1406). المهذب، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول.
ابن تیمیه، احمد بن عبد الحلیم (بی‌تا). السیاسة الشرعیة فی اصلاح الراعی والرعیة، بیروت: منشورات دار الآفاق.
ابن تیمیه، احمد بن عبد الحلیم (1416). مجموع الفتاوی، المدینة: مجمع الملک فهد للطباعة المصحف الشریف.
ابن حمزه طوسی، محمد بن علی (1408). الوسیلة الی نیل الفضیلة، قم: کتاب‌خانه آیت‌الله مرعشی نجفی، چاپ اول.
ابن زهره، حمزة بن علی (1417). غنیة النزوع الی علمی الاصول والفروع، قم: مؤسسه امام صادق (ع)، چاپ اول.
ابن عابدین، محمد امین بن عمر (بی‌تا). العقود الدریة فی تنقیح الفتاوی الحامدیة، بیروت: دار الکتب العلمیة.
ابن فهد حلی، احمد بن محمد (1407). المهذب البارع فی شرح المختصر النافع، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول.
ابوالصلاح حلبی، تقی الدین بن نجم الدین (1403). الکافی فی الفقه، اصفهان: کتاب‌خانه عمومی امام امیرالمؤمنین (ع)،‌ چاپ اول.
احمدی میانجی، علی (1411). الأسیر فی الاسلام، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول.
اردبیلی، احمد بن محمد (1403). مجمع الفائدة والبرهان فی شرح ارشاد الاذهان، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول.
انصاری دزفولی، مرتضی بن محمد امین (1415). کتاب الطهارة، قم: کنگره جهانی بزرگ‌داشت شیخ اعظم انصاری، چاپ اول.
بهجت، محمدتقی (1426). جامع المسائل، قم: دفتر آیت‌الله بهجت، چاپ دوم.
تقی‌زاده اکبری، علی (1428). جهاد در آینه قرآن، قم: زمزم هدایت، چاپ اول.
جمعی از محققان (1389). فرهنگ‌نامه اصول فقه، تهیه و تدوین: مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ دوم.
حارب المهیری، سعید عبداللّه (1416). العلاقات الخارجیه للدولة الاسلامیة، بیروت: مؤسسة الرسالة.
حسینی‌ جرجانی، سید امیر ابوالفتوح (1404). آیات الاحکام، تهران: نوید، چاپ اول.
حسینی شیرازی، سید محمد (1407). موسوعة استدلالیة فی الفقه الاسلامی، قم: مؤسسة الفکر الاسلامی، الطبعة الاولی.
حلی، حسن بن یوسف (1410). ارشاد الاذهان الی احکام الایمان، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول.
حلی، حسن بن یوسف (1412). منتهی المطلب فی تحقیق المذهب، مشهد: مجمع البحوث الاسلامیة، الطبعة الاولی.
حلی، حسن بن یوسف (1414). تذکرة الفقهاء، قم: آل البیت (ع)، چاپ اول.
حلی، نجم الدین جعفر بن حسن (1408). شرائع الاسلام فی مسائل الحلال والحرام، قم: مؤسسه اسماعیلیان، چاپ دوم.
حلی، نجم الدین جعفر بن حسن (1418). المختصر النافع فی فقه الامامیة، قم: مؤسسة المطبوعات الدینیة، الطبعة السادسة. ‌
خامنه‌ای، سید علی (1417). بحث حول الصابئة، قم: مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت (ع)، چاپ اول.
خویی، سید ابوالقاسم (1418). موسوعة الامام الخوئی، قم: مؤسسة إحیاء آثار الامام الخوئی، الطبعة الاولی.
خویی، سید ابوالقاسم (1428). التنقیح فی شرح العروة الوثقی، قم: مؤسسة إحیاء آثار الامام الخویی، الطبعة الثالثة.
خویی، سید ابوالقاسم (بی‌تا). منهاج الصالحین، قم: مدینة العلم، چاپ اول.
راوندی، قطب الدین سعید بن عبدالله (1405). فقه القرآن، قم: کتاب‌خانه آیت‌الله مرعشی نجفی، چاپ دوم.
رشید رضا، محمد (1408). الوحی المحمدی، قاهره: الزهراء للاعلام العربی.
رشید رضا، محمد (بی‌تا). تفسیر المنار، بیروت: دار المعرفة، الطبعة الثالثة.
زحیلی، وهبة (1403). العلاقات الدولیة فی الاسلام، بیروت: مؤسسة الرسالة.
زیدان، عبد الکریم (1395). مجموعة بحوث فقهیة، بیروت: مؤسسة الرسالة.
سلار دیلمی، حمزة بن عبد العزیز (1404). المراسم العلویة والأحکام النبویة فی الفقه الامامی، قم: منشورات الحرمین، الطبعة الاولی.
شریف مرتضی، علی بن الحسین (1405). رسائل الشریف المرتضی، قم: دار القرآن الکریم، چاپ اول.
شریف مرتضی، علی بن الحسین (1415). الانتصار فی انفرادات الامامیة، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول.
شریف مرتضی، علی بن الحسین (1417). المسائل الناصریات، تهران: رابطة الثقافة والعلاقات الاسلامیة، الطبعة الاولی.
شلتوت، محمود (1399). من توجیهات الاسلام، بیروت: دار الشروق، الطبعة السادسة.
صاحب بن عباد، اسماعیل بن عباد (1414). المحیط فی اللغة، بیروت: عالم الکتاب، الطبعة الاولی.
طباطبایی، سید محمدحسین (1417). المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ پنجم.
طبرسی، فضل بن حسن (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران: ناصر خسرو، چاپ سوم.
طبرسی، فضل بن حسن (1377). تفسیر جوامع الجامع، تهران: دانشگاه تهران و مدیریت حوزه علمیه قم، چاپ اول.
طوسی، محمد بن حسن (1375). الاقتصاد الهادی الی طریق الرشاد، تهران: کتاب‌خانه جامع چهل‌ستون، چاپ اول.
طوسی، محمد بن حسن (1387 الف). الجمل والعقول فی العبادات، مشهد: دانشگاه فردوسی، چاپ اول.
طوسی، محمد بن حسن (1387 ب). المبسوط فی الفقه الامامیة، تهران: المکتبة المرتضویة لاحیاء الآثار الجعفریة، چاپ سوم.
طوسی، محمد بن حسن (1400). النهایة فی مجرد الفقه والفتوی، بیروت: دار الکتب العربی، الطبعة الثانیة.
طوسی، محمد بن حسن (1407). الخلاف، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول.
طوسی، محمد بن حسن (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار احیاء التراث العربی، الطبعة الاولی.
عاملی جبعی (شهید ثانی)، زین الدین بن علی (1410). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، المحشی: کلانتر، قم: کتاب‌فروشی داوری، چاپ اول.
عاملی نبطی (شهید اول)، محمد بن مکی (1410). اللمعة الدمشقیة فی فقه الامامیة، بیروت: دار التراث، دار الاسلامیة، الطبعة الاولی.
عاملی نبطی (شهید اول)، محمد بن مکی (1417). الدروس الشرعیة فی فقه الامامیة، قم: دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم.
عراقی، ضیاء الدین (1414). شرح تبصرة المتعلمین، قم: دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول.
فاضل لنکرانی، محمد (بی‌تا). جامع المسائل، قم: امیر قلم، چاپ یازدهم.
فاضل مقداد، ابن عبدالله سیوری (1404). التنقیح الرائع لمختصر الشرائع، قم: کتاب‌خانه آیت‌الله مرعشی نجفی، چاپ اول.
فاضل مقداد، ابن عبدالله سیوری (1425). کنز العرفان فی فقه القرآن، قم: مرتضوی، چاپ اول.
فیومی مقری، احمد بن محمد (1414). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، قم: مؤسسة دار الهجرة، الطبعة الثانیة.
قمی، علی بن ابراهیم (1367). تفسیر قمی، قم: دار الکتاب، چاپ چهارم.
کاشف الغطاء، احمد بن علی (1423). سفینة النجاة و مشکاة الهدی و مصباح السعادات، نجف: مؤسسة کاشف الغطاء، الطبعة الاولی.
کاظمی، جواد بن سعد (1365). مسالک الافهام إلی آیات الاحکام، تهران: مرتضوی، چاپ دوم.
مدرسی، سید محمدتقی (1419). من هدی القرآن، تهران: دار محبی الحسین، چاپ اول.
مرعشی نجفی، سید شهاب‌الدین (1415). القصاص علی ضوء القرآن والسنة،‌ قم: کتاب‌خانه آیت‌الله مرعشی نجفی، چاپ اول.
مفید، محمد بن محمد (1413). المقنعة، قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید، چاپ اول.
مکارم شیرازی، ناصر (1374). تفسیر نمونه، تهران: دار الکتب الاسلامیة، چاپ اول.
مؤمن، محمد (1425). الولایة الالهیة الاسلامیة أو الحکومة الاسلامیة، قم: مؤسسه نشر اسلامی، چاپ اول.
نجفی، محمد حسن (1404). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، الطبعة السابعة.
نراقی، احمد بن محمد (1422). رسائل و مسائل، قم: کنگره نراقیین، چاپ اول.
وجدانی ‌فخر، قدرت‌الله (1426). الجواهر الفخریة فی شرح الروضة البهیة، قم: سماء قلم، چاپ دوم.
هاشمی شاهرودی، سید محمود؛ و همکاران (1423). موسوعة الفقه الاسلامی طبقا لمذهب أهل البیت (ع)، قم: مؤسسه دائرة‌المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت (ع)، چاپ اول.
همدانی، آقا رضا بن محمد هادی (1416). مصباح الفقیه، قم: مؤسسة الجعفریة لاحیاء التراث و مؤسسة النشر الاسلامی، الطبعة الاولی.
یزدی، محمد (1415). فقه القرآن، قم: مؤسسه اسماعیلیان، چاپ اول.