صفات خدا از دیدگاه مولوی و مقایسة آن با آراء متکلمان اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات، دانشگاه قم، ایران

2 گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

10.22034/jid.2022.166316.1739

چکیده

جلال الدین مولوی، بزرگ‌ترین شاعر و عارف ایرانی در سدة هفتم هجری است که اندیشه‌های او همواره مورد توجه بوده است. در مقاله پیش رو، صفات خدا از دیدگاه مولوی و مقایسة آن با آراء متکلمان اسلامی مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. مبحث یاد شده از محوری‌ترین موضوعات مطروحه در حوزه علم کلام است که تاریخ تفکر بشر مملو از اتخاذ مواضع اثباتی و نفیی در قبال آن است.

در این پژوهش به روش توصیفی ـ تحلیلی و با هدف تبیین و ارائه رویکرد مولوی در موضوع مذکور و با تتبع و واکاوی در شش دفتر مثنوی ـ مهم‌ترین اثر مولوی ـ سخنان او دربارة «تشبیه» و «تنزیه» خداوند تبیین و با مواضع فرقه‌های مشهور کلامی سنجیده شده است.

تحقیق نشان می‌دهد که مولوی در باب خداشناسی، در عین باورمندی به تنزیه و تعالی حق از ادراک و توصیف، رؤیت، داشتن نظیر و ...، «تشبیه» را نیز پذیرفته، جمع این دو را با شیوه‌های گوناگون در مثنوی تبیین می‌نماید. در بحث از صفات خبری و آیات موهم معنای تشبیه، آراء مولوی گاه با اندیشه‌های ماتریدیه هم سویی دارد و گاه حاصل استقلال رأی او در این مسأله می‌باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Attributes of God from the viewpoints of Mawlawi in Comparison with the Muslim theologians

نویسندگان [English]

  • maryam baghi 1
  • Ahmad Ahmadi 2
1 Assistant professor of Persian language and literature، Qom University، Iran
2 Assistant professor of Persian language and literature، Tehran University
چکیده [English]

Mawlawi is the most eminent Persian poet and mystic in the 7th century whose thoughts have been appreciated so much. The present article investigates attributes of God from the viewpoints of Mawlawi in Comparison with the Muslim theologians. This discussion is one of the most fundamental issues in theology and the history of human thinking is replete with approving and disapproving ideas regarding that.

The present study using descriptive analysis and aiming to determine the approach of Mawlawi and also through exploring and analyzing 6 books of Masnavi attempts to explore his words about applying "metaphor" and "supremacy" for God and to compare his views with other well-known theological ideas.

The results of this study shows that although Mawlawi believes in the supremacy and transcendence of God regarding understanding and description, observing, and uniqueness he also accepts "metaphor" to describe God and he determines the reconciliation between these two concepts in Masnavi using various methods. Regarding human like attributes of God (Sefat e khabari) and the verses referring to simile between humans and God, the ideas of Mawlawi are sometimes congruent with Maturidiyyah thoughts and some other times are as a result of his own independent ideas regarding this issue.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mawlawi
  • essence of God
  • Attributes of God
  • Metaphor
  • supremacy
  • Islamic theology