پژوهشنامه مذاهب اسلامی

پژوهشنامه مذاهب اسلامی

نقد دیدگاه شنقیطی درباره روش شناخت صفات خبریۀ خداوند

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
لیلا فهیمی 1
سیدضیاءالدین علیانسب 2
محسن عمیق 3
1 طلبه سطح 4 حوزه علمیه خواهران، مرکز تخصصی فاطمه الزهراء س خوراسگان اصفهان، لصفهان، ایران
2 دانشیار گروه قرآن و حدیث، دانشگاه حضرت معصومه (س)، قم،ایران
3 استادیار مرکز معارف اسلامی و ادبیات فارسی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان،ایران
10.22034/jid.2025.484726.2528
چکیده
برای دستیابی به معرفت دینی، توجه به همۀ روش‌ها و منابع شناخت و ابزارهای متعارف ادراکی بشر در کنار نصوص، لازم و ضروری است. انحصا‌رگرایی در یک روش و منبع برای رسیدن به مقصود خداوند در آیات قرآن، انسان را از درک صحیح مفاهیم و حقایق دینی باز خواهد داشت. در این پژوهش سعی شده، نظرات شنقیطی در مسئلۀ منابع و ابزارهای دستیابی به فهم حقایق قرآن با محوریت صفات خبریۀ خدای متعال مورد بررسی و نقد قرار گیرد. همچنین روش پژوهش، نقلی و تحلیلی است. شنقیطی در حوزۀ معرفت دینی با تکیه بر ظواهر نصوص و عدم اعتماد بر کارکردهای دیگر قوای ادراکیِ انسان، با چالش‌هایی روبه‌روست. گرفتاری در دام نسبی‌گرایی در حوزه کارکرد عقل و صدور گزاره‌های خودمتناقض و همچنین انحصار‌گرایی در روش و ابزار شناخت در تحقق معرفت دینی، ازجملۀ آسیب‌ها و چالش‌های او در تفسیر أضواء البیان است.
کلیدواژه‌ها
معرفت دینی
ابزارها
منابع ادراکی
صفات خبریه
شنقیطی
اضواء البیان
موضوعات

عنوان مقاله English

A Critique of al-Shinqiti’s View on the Methodology for Understanding God's Transmitted Attributes

نویسندگان English

leyla fahimi 1
Sayyed Ziaoddin Olyanasab 2
mohsen amigh 3
1 Level-4 seminary student, Women’s Seminary, Fatima al-Zahra Specialized Center, Khorasgan, Isfahan, Iran
2 Associate Professor, Department of Quran and Hadith, Hazrat Masoumeh University, Qom, Iran
3 Assistant Professor, Center for Islamic Studies and Persian Literature, Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran
چکیده English

Achieving religious knowledge requires considering all available methods, sources, and conventional human cognitive tools alongside the revealed texts. Restricting interpretation to a single method or source can hinder a proper understanding of the Qur’an’s meanings and the truths of religion. This study examines and critiques al-Shinqiti’s views on the epistemological sources and methods for understanding the truths of the Quran, with a focus on the ṣifāt khabariyya (God’s transmtitted attributes). The research follows a narrative and analytical approach. Al-Shinqiti’s reliance on the apparent meanings of scriptural texts, and his mistrust of other human cognitive faculties in religious epistemology, exposes his interpretation to significant challenges. These include falling into epistemological relativism regarding reason’s role, producing self-contradictory propositions, and embracing methodological exclusivism in the pursuit of religious knowledge. Such issues are evident in his Aḍwāʾ al-Bayān exegesis of the QUran.

کلیدواژه‌ها English

religious epistemology
cognitive tools
epistemic sources
transmitted attributes
al-Shinqiti
Aḍwāʾ al-Bayān
قرآن کریم
نهج‌البلاغه
ابن‌تیمیه، تقی الدین (1416ق)، مجموع الفتاوی، مدینه: مجمع الملک، فهد.
ــــــــــــــــــــــــــــ (1411ق)، درء التعارض بین العقل والنقل، تحقیق: دکتر محمد رشاد سالم، سعودی: جامعة الامام محمد بن سعود الاسلامیه.
ابن‌سینا، حسین (1392ش)، الإشارات والتنبیهات، ترجمه: حسن ملک‌شاهی، تهران: صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1414ق)، لسان العرب، بیروت: دارصاد.
احمدی بیغش، خدیجه (1400)، «روش‌شناسی تأویل کلامی شنقیطی در تفسیر أضواء البیان»،  پژوهش‌نامه تأویلات قرآنی، ش7، ص10-28.
اخوان مقدم، زهره؛ سعادتی، مرضیه؛ نبوی، سیدمجید (1401)، «بررسی مقایسه‌ای مبانی، منابع و گرایش تفسیری محمدحسین طباطبایی و محمد امین شنقیطی»، پژوهش‌نامه مذاهب اسلامی، ش18، ص265-289.
اسدی‌نسب، محمدعلی
اله‌بداشتی، علی؛ میرزا ابوالحسنی، امیرحسین (1395)، «تحلیل و نقد دیدگاه سلفیه در ارزش معرفت‌شناختی عقل در حوزه‌ معرفت دینی»، نشریه قبسات، ش79، ص85-108.
 
ـــــــــــــــــــــــ (1384)، معرفت‌شناسی در قرآن، قم: اسراء.
ـــــــــــــــــــــــ (1386)، منزلت عقل در هندسه معرفت دینی، قم: اسراء
حسین‌زاده، محمد (1394)، امام خمینی، چاپ اول
خسروپناه، عبدالحسین (1382)، گستره شریعت، قم: نشر معارف.
رشیدرضا، محمد (1997م)، تفسیرالمنار، قاهره: الهیئة المصریه.
ربانی گلپایگانی، علی (1378ش)، «معرفت‌شناسی معرفت دینی»، نشریه کلام اسلامی، ش 25
سبحانی، جعفر (1382)، شناخت در فلسفه اسلامی، قم: مؤسسه امام صادق(ع).
ــــــــــــــــــــ (1413ق)، الإلهیات علی هدی الکتاب والسنة والعقل، چاپ 6، قم: مؤسسة امام صادق(ع).
شنقیطی، محمدامین بن محمدمختار (1415)، أضواء البیان فی إیضاح القرآن بالقرآن، بیروت: دار الفکر.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ  (1413)، دفع إیهام الاضطراب عن آیات القرآن، قاهره: مکتبه ابن‌تیمیه.
شیرازی، صدرالدین محمد (1981م)، الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، بیروت: دار احیاء التراث العربی .
صدر، سیدمحمدباقر (1410)، دروس فی علم الأصول، قم: مؤسسه نشر اسلامی.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (1354ش)، المیزان فی تفسیر القرآن، تهران: دار الکتب الاسلامیه.
عرفان، سجاد؛ معینی‌فر، محمد (1400)، «مجاز در قرآن از منظر شنقیطی؛ تحلیل انتقادی»، سلفی‌پژوهی، ش14،
ص133-150.
فراهیدی، خلیل بن احمد (1414ق)، العین، قم: باقری.
قائمی‌نیا، علیرضا (1392ش)، قرآن و معرفت‌شناسی، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
لاهیجی، عبدالرزاق (1373ق)، گوهر مراد، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1380ش)،چکیده‌ای از اندیشه‌های بنیادین اسلامی، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
نادری قهفرخی، حمید (1389)،  «نقد و معرفی روش‌شناسی و گرایش‌شناسی تفسیر أضواء البیان»، بینات، ش67، ص98-122.