پژوهشنامه مذاهب اسلامی

پژوهشنامه مذاهب اسلامی

تحلیل و ارزیابی آرای حدیثی شیخ محمد غزالی مصری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه الهیات واحد ایلام، دانشگاه آزاد اسلامی ایلام، ایلام، ایران
10.22034/jid.2025.452409.2488
چکیده
در دورۀ معاصر هم‌زمان با نهضت بازگشت به قرآن، جریان‌ها و گروه‌های فکری در تعامل با حدیث شکل گرفت. گروهی ضمن باور اجمالی به روایات و احادیث، انتقادهایی فراتر از نقدهای مشهورِ عالمانِ مسلمان بر حدیث وارد ساختند. این جریان با ارائه دیدگاه‌های متفاوت و خوانش‌های حزبی و گروهی در عرصه نقد و تبیینِ سنت و احادیث اهل‌سنت فعالیت دارد. محمد غزالی را می‌توان یکی از بارزترین چهره‌های فعال این گروه دانست که به نقد حدیث اهل‌سنت پرداخته است. این مقاله با رویکردی انتقادی، تحلیل اندیشه‌های حدیثی غزالی را مد نظر داشته و با تبیین مبانی و آرای وی درباره حدیث، به ارزیابی آنها می‌پردازد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Analysis and Evaluation of Muḥammad al-Ghazālī al-Miṣrī’s Views on Hadith

نویسنده English

akhtar soltani
Assistant Professor, Department of Theology, Ilam Branch, Islamic Azad University, Ilam, Iran
چکیده English

In the contemporary era, coinciding with the movement advocating a return to the Quran, various intellectual currents and groups have engaged with hadith in different ways. Some, while generally accepting hadiths and traditions, have introduced critiques that go beyond the established criticisms of Muslim scholars. This trend, marked by diverse perspectives and partisan readings, has been actively involved in the critique and reinterpretation of the Sunni tradition and hadith. Muḥammad al-Ghazālī is among the most prominent figures in this movement, offering critical evaluations of Sunni hadith. This article adopts a critical approach to analyze al-Ghazālī’s views on hadith, explaining his principles and perspectives before evaluating them.

کلیدواژه‌ها English

Muḥammad al-Ghazālī
hadith views
hadith principles
Egyptian intellectuals
hadith critique
Ahl al-Ḥadīth
ابن‌صلاح، عثمان بن عبدالرحمن (بی‌تا)، مقدمة ابن‌صلاح فی علوم الحدیث، پاکستان: فاروقی.
ابو ریه، محمود (1383ش/1425ق)، أضواء علی السنة المحمدیة، قم: انصاریان.
ابو زهرة، محمد (بی‌تا)، الحدیث والمحدثون، مصر: دار الفکر العربی.
الهی‌بخش، خادم حسین (1421ق)، القرآنیون وشبهاتهم حول السنة، طائف: مکتبة الصدیق.
امین، احمد (1956م)، ضحی‌ الإسلام، قاهره: مؤسسه هنداوی.
 پارسانیا، حمید (1379ش)، حدیث پیمانه، قم: معارف.
خضری، محمد (1373ق)، تاریخ التشریع الإسلامی، قاهره: مؤسسه المنار.
ذهبی، محمدحسین (بی‌تا)، التفسیر والمفسرون، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
رشیدرضا، محمد (1393ق)، تفسیر المنار (تفسیر القرآن الحکیم)، بیروت: دار المعرفه.
رفیعی محمدی، ناصر (1390ش)، درسنامه وضع حدیث، قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و النشر المصطفی.
رومی، فهد بن عبدالرحمن (1407ق)، اتجاهات التفسیر فی القرآن الرابع عشر، ریاض: إدارات البحوث العلمیه والافتاء.
شرفی، عبدالمجید (1383ش)، الإسلام والحداثة، ترجمه: مهدی مهریزی، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت
فرهنگ و ارشاد اسلامی.
غزالی مصری، محمد (بی‌تا) (الف)، تراثنا الفکری فی میزان الشرع والعقل، قاهره: دار الشروق.
ــــــــــــــــــــــــــــ  (بی‌تا) (ب)، نظرات فی القرآن، نهضة مصر: مؤسسه الخانجی.
ــــــــــــــــــــــــــــ  (1421ق)، السنة النبویة بین أهل الفقه وأهل الحدیث، قاهره: دار الشروق.
قرضاوی، یوسف (1421ق)، الشیخ الغزالی کما عرفته، بیروت: مؤسسه الرساله.
مدخلی، ربیع بن هادی (1409ق)، کشف موقف الغزالی من السنة وأهلها ونقد بعض آرائه، جده: دار المنهاج.
معارف، مجید (1388ش)، پژوهش‌های حدیثی در دوره معاصر، تهران: دانشکده مجازی علوم حدیث.
مهریزی، مهدی (1381ق)، «نقد متن(1)؛ پیشینه تاریخی»، علوم حدیث، ش26، ص2-30.