پژوهشنامه مذاهب اسلامی

پژوهشنامه مذاهب اسلامی

نقد انگاره [شبهه]عملکرد نا متعادل پیامبراکرم ص از دیدگاه عالمان مذاهب اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
کاوس روحی برندق
دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده علوم انسانی، تهران، ایران
10.22034/jid.2025.62312.1257
چکیده
از ظاهر پاره‌ای از آیات و روایات برمی‌آید که در برخی مقاطع از زندگی رسول اکرم (ص)، عملکرد غیر‌متعادل (اعم از عمل افراطی و خشونت‌آمیز یا تفریطی و محافظه‌کارانه) از آن حضرت سر زده است که آشکارا با مقام عصمت پیامبر ناسازگار است. موارد به ظاهر محافظه‌کارانه عبارت است از: 1. اجازه‌ ترک جهاد؛ 2. اسیرگرفتن؛ 3. ترس؛ 4. کوتاهی در انجام رسالت. از سوی دیگر، موارد به‌ظاهر تند و خشونت‌آمیز عبارت است از: 1. برخورد تند و خشن، چنان‌که در آیات ابتدایی سورۀ «عبس» آمده است؛ 2. تندى تعبیرنامه‌هاى پیامبر اکرم (ص) به پادشاهان؛ 3. تصمیم بر انتقام‌گیری افراطی از قاتل حمزه (س) در جنگ احد. این پژوهش، پاسخ‌های مربوط به عملکرد غیرمتعادل (خشونت‌آمیز یا محافظه‌کارانه) پیامبر اکرم (ص) در زمینه‌های هفت‌گانۀ یادشده را گردآوری و با روش تحلیل محتوایی از نوع توصیفی - تحلیلی، تحلیل و بررسی و نقد کرده و دیدگاه برگزیده در تمامی زمینه‌های یاد‌شده را ارائه داده است.
کلیدواژه‌ها
حضرت محمد (ص)، خشونت، محافظه‌کاری، ترک جهاد، انتقام‌گیری افراطی
موضوعات

عنوان مقاله English

A Critique of the Notion of the Prophet Muhammad's Imbalanced Conduct in the Qur'an and Hadith from the Perspective of Scholars of Islamic Denominations

نویسنده English

Kavous Roohi Brandaq
Associate Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, Tarbiat Modares University, Faculty of Humanities, Tehran, Iran
چکیده English

 
The apparent meaning of certain Qur'anic verses and narrations suggests that during some periods of the life of the Messenger of God (SAWA), he exhibited imbalanced conduct (including extremist and violent actions, or passive and conservative ones) that is clearly incompatible with the station of prophetic infallibility (ʿiṣmah). The seemingly conservative instances include: 1. Permitting the abandonment of jihad; 2. Taking prisoners of war; 3. Expressing fear; 4. Perceived negligence in fulfilling his mission. On the other hand, the seemingly harsh and violent instances include: 1. Severe and harsh treatment, as mentioned in the initial verses of Surah ʿAbasa (Q 80:1-2); 2. The stern language in the letters of the Prophet (SAWA) to kings; 3. The decision to seek excessive revenge for the killer of Ḥamzah (RA) during the Battle of Uḥud. This research collects the responses and interpretations offered by Islamic scholars regarding the Prophet's seemingly imbalanced (violent or conservative) conduct in these seven mentioned contexts. Using a content analysis method of a descriptive-analytical type, it analyzes, examines, and critiques these responses, ultimately presenting the preferred viewpoint on all the mentioned contexts.





کلیدواژه‌ها English

Prophet Muhammad (SAWA), violence, conservatism, abandoning Jihad, excessive revenge
قرآن کریم. (1376 هـ.ش). ترجمه محمدمهدی فولادوند. چ 3. قم: دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی.
ابن‏شهرآشوب، محمد بن على. (1369 هـ.ش). متشابه القرآن و مختلفه. چ 1. قم: بیدار.
ابن‏عاشور، محمدطاهر. (1420 هـ). تفسیر التحریر و التنویر المعروف بتفسیر ابن‌عاشور. چ 1. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
ابن‌فارس، احمد. (1979 م). معجم مقاییس اللغه. تحقیق: عبد‌السلام محمد ‌هارون. بیروت: دارالفکر.
ابن‌کثیر دمشقى، اسماعیل بن عمرو. (1419 هـ). تفسیر القرآن العظیم. تحقیق: محمدحسین شمس‌الدین. چ 1. بیروت: دارالکتب العلمیة و منشورات محمدعلى بیضون.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم. [بی‌تا]. لسان العرب. چ 3. بیروت: [بی‌نا].
احمدی میانجی، علی. (۱۴۱۹ هـ). مکاتیب الرسول (ص). قم: دار الحدیث.
آلوسی، محمود بن عبدالله. (۱۴۱۵ هـ). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم. بیروت: دارالکتب العلمیة.
بحرانی، ‌هاشم بن سلیمان. (۱۴۱۵ هـ). البرهان فی تفسیر القرآن. قم: مؤسسه بعثه.
بخاری، محمد بن اسماعیل. [بی‌تا]. صحیح البخاری. استانبول: المکتبه الاسلامیه للطباعه و النشر و التوزیع.
جوهری، اسماعیل بن حماد. (۱۳۷۶ هـ.ش). الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیة. بیروت: دارالعلم للملایین.
حفنى، عبدالمنعم. (2004 م). موسوعة القرآن العظیم. چ 1. قاهره: مکتبة مدبولی.
حقی، اسماعیل بن مصطفی. [بی‌تا]. تفسیر روح البیان. بیروت: دارالفکر.
حویزی، عبدعلی بن جمعه. (۱۴۱۵ هـ). تفسیر نور الثقلین. قم: اسماعیلیان.
خطیب بغدادی، احمد بن علی. (1417 هـ). تاریخ بغداد. تحقیق: مصطفی عبدالقادر عطا. بیروت: دارالکتب العلمیه.
رازی، فخرالدین محمد بن عمر. (۱۹۸۸ م). عصمةالانبیاء. بیروت: دارالکتب العلمیه.
رازی، محمد بن ابی‌بکر. (۱۱۴۷ هـ). غرائب القرآن (اسئلة القران و اجوبتها). [بی‌جا]: [بی‌نا].
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. [بی‌تا]. المفردات فی غریب القرآن. چ 1. بیروت: دارالقلم.
زحیلی، وهبة بن مصطفی. (1418 هـ). التفسیر المنیر فی العقیده و الشریعة و المنهج. بیروت: دارالفکر المعاصر.
زمخشری، محمود بن عمر. (۱۴۰۷ هـ). الکشاف عن حقایق غوامص التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التأویل. بیروت: دارالکتاب العربی.
سعدی، عبدالرحمن. (۱۴۰۸ هـ). تیسیر الکریم الرحمن (تفسیر السعدی). بیروت: مکتبة النهضة العربیة.
سیوطی، جلال‌الدین عبدالرحمن. (۱۴۰۴ هـ). الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور. قم: کتابخانه آیت‌الله العظمی ‌مرعشی نجفی (ره).
صاوى، احمد بن محمد. (1427 هـ). حاشیة الصاوی على تفسیر الجلالین. چ 4. بیروت: دار‌الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون.
طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1393 هـ.ش). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسّسة الاعلمی للمطبوعات.
طبری، محمد بن جریر. (1420 هـ). جامع البیان فی تأویل القرآن (تفسیر الطبری). چ 1. بیروت: مؤسسة الرسالة.
عاملی، علی. (1422 هـ). الإنتصار، مناظرات الشیعة فی شبکات الانترنت. چ 1. بیروت: دارالسیرة.
علم‌الهدی (سیدمرتضی)، علی بن حسین. [بی‌تا]. تنزیة الانبیاء علیهم السلام. قم: دارالشریف الرضی.
فخر رازى، محمد بن عمر. (1420 هـ). التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب). چ 3. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
فیومی، احمد بن محمد. (1414 هـ). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی. چ 2. قم: [بی‌نا].
قونوى، اسماعیل بن محمد. (1422 هـ). حاشیة القونوى على تفسیر الإمام البیضاوى و معه حاشیة ابن‌التمجید. چ 1. بیروت: دارالکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون.
مراغی، احمد مصطفی. [بی‌تا]. تفسیر المراغی. بیروت: دارالفکر.
مفید، محمّد بن محمد. (1413 هـ). الامالی. چ 2. قم: مؤسسه انتشارات اسلامی.
مهدوی‌راد، محمدعلی؛ و امیر احمدنژاد. (1390 هـ.ش). «بررسی روایت نزول قرآن بر مبنای "ایاک اعنی و اسمعی یا جارة" به عنوان قاعده‌ای در تفسیر آیات عتاب به پیامبر اکرم (ص)». مجله علوم حدیث. دوره 16، ش 62، ص 3 - 21.
نظام‌الاعرج، حسن بن محمد. (1416 هـ). تفسیر غرائب القرآن و رغائب الفرقان. چ 1. بیروت: دارالکتب العلمیة، منشورات محمد‌علی بیضون.
واحدی، علی بن احمد. (۱۴۱۱ هـ). اسباب النزول. بیروت: دارالکتب العلمیة.