پژوهشنامه مذاهب اسلامی

پژوهشنامه مذاهب اسلامی

بررسی تنافی عصمت ذاتی با نظریه کسب از دیدگاه اشاعره

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سیدمهدی تاج زادقهی 1
مصطفی سلطانی 2
محمدرسول ملکی (جلال الدین) 3
1 دانشجوی دکتری مذاهب کلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم،ایران
2 دانشیار گروه مذاهب اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
3 استادیار گروه فلسفه، دانشگاه ادیان و مذاهب،قم، ایران
10.22034/jid.2024.239307.2059
چکیده
«اشاعره» و « صابونی» (سلفی) به تبع از اشاعره مشهور نظریه کلامی «جبرگرایی» (کسب) « عصمت» را جبری دانسته و در مقابل قائل به امکان صدور گناه _ خطا از سوی انبیاء هستند. ادعای اشاعره در عصمت با ادعای امکان صدور گناه _ خطا از سوی انبیاء دو ادعای متعارض و متنافی هستند .

طرح اشکال تنافی میان دو ادعا سبب گردید تا مخدوش ترین نظریه ی کلامی منتسب به اشاعره باشد. زیرا کارکرد جبر ، عدمی بودنِ اراده و اختیار است و امور عدمی، امکان ذاتی برای وقوع ندارند. لذا عصمت جبری نیز باید متضمن تصویر عدمیِ اراده و اختیار باشد و بالتبع طرح فرضیه ی احتمال گناه _ خطا بلا موضوع می باشد . در فرضیه ی «عصمت جبری» و «احتمال گناه – خطا» نیازمند بررسی مفاد و ادله و ابعاد دو فرضیه ی مزبور می باشد . پس از بررسی آرای آنان از سوی امامیه؛ بدیهی شد که تنافی میان عصمت و امکان صدور خطا وجود ندارد و عصمت شایستگیِ انبیاء در پرهیز نفس آنان از گناه می باشد.
کلیدواژه‌ها
اشاعره
عصمت
انبیا
نظریه کسب
امکان گناه
موضوعات

عنوان مقاله English

An Examination of the Incompatibility of Innate Infallibility with the Theory of Acquisition (Kasb) from the Perspective of the Ashʿarites

نویسندگان English

seyedmehdi tajzadghehi 1
mostafa soltani 2
Mohammadr rasul Maleki(Jalaluddin) 3
1 Ph.D. Candidate in Theological Schools of Thought, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
2 Associate Professor, Department of Islamic Schools of Thought, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
3 Assistant Professor, Department of Philosophy, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
چکیده English

The issue of prophetic infallibility is a central topic among theologians, and its various dimensions have been the subject of discussion throughout history. One of these dimensions is the relationship between infallibility and free will of the prophets, which this article examines from the perspective of the Ashʿarites. The Ashʿarites face a kind of incompatibility and contradiction in this area; because, according to the theory of acquisition (Kasb), they consider the realization of human actions to be solely dependent on divine power and do not attribute any role to human power and free will in realizing their actions. Therefore, the Ashʿarites define infallibility as the ability to obey God and the inability to commit sin, which in fact entails a form of determinism in infallibility; while they believe that the prophets possess free will in infallibility. This view leads to incompatibility and contradiction in this issue.



کلیدواژه‌ها English

Ashʿarites
Infallibility
Prophets
Theory of Acquisition (Naẓariyyat al-Kasb)
Possibility of Sin
قرآن کریم
ابن‌‌فارس، ابوالحسن احمد (1418ق)، مقاییس اللغة، بیروت: نشر دارالفکر.
اشعری، ابوالحسن (1400ق)، مقالات الاسلامیین، بی‌جا: انتشارات الاسلامیة.
ایجی، عضدالدین (1998م)، کتاب المواقف، تحقیق: عبدالرحمن عمیره، بیروت: دارالجیل.
ایجی، عضدالدین (1423)، التعلیقات علی شرح العقائد العضدیة، قاهره: مکتبة الشروق الدولیة.
باقلانی، ابوبکر محمد بن طیب (1425ق)، الإنصاف فیما یجب اعتقاده وما لایجوز اعتقاده وما لایجوز الجهل به، بیروت: دارالکتب العلمیة.
تفتازانی، سعدالدین (1346ش)، شرح العقاید النسفیة، بی‌جا: مطبعة مولوی محمد عارف.
تفتازانی، سعد‌الدین (1409ق)، شرح المقاصد فی علم الکلام، تحقیق دکتر عبد الرحمن عمیره، قم: نشر شریف الرضی.
جرجانی، سیدشریف‌الدین علی بن محمد (1419ق)، شرح المواقف، بیروت: نشر دارالکتب العلمیة.
رازی، محمد بن عمر الخطیب فخرالدین (1424ق)، کتاب الأربعین فی أصول الدین، چاپ اول، بیروت: انتشارات دارالجیل.
رازی، محمد بن عمر الخطیب فخرالدین (1409ق)، عصمة الأنبیاء، الطبعة الثانیه، بیروت: دارالکتب العلمیة.
رازی، محمد بن عمر الخطیب فخرالدین (1420ق)، تفسیر کبیر، الطبعة الثالثة، بیروت، دارالاحیاء التراث العربی.
رازی، محمد بن عمر الخطیب فخرالدین (1992م)، محصل افکار المتقدمین و المتأخرین، تحقیق و تعلیقه: سمیع دغیم، بیروت: دارالفکر.
زرقانی، محمد عبدالعظیم (1995م)، مناهل العرفان، بیروت: دارالکتاب العربی.
زمخشری، محمود (1407)، تفسیر الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت: انتشارات دارالکتاب العربی.
سبحانی، جعفر (1381ش)، الإنصاف فی مسائل دام فیها الخلاف، قم: مؤسسة الإمام الصادق؟ع؟.
سبحانی، جعفر (1425ق)، رسائل و مقالات، قم: مؤسسة الإمام الصادق؟ع؟.
شعرانی، عبد الوهاب (بی‌تا)، الیواقیت والجواهر فی بیان عقائد الاکابر، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
شلتوت، شیخ محمود (1379ش)، التفسیر القرآن الکریم، تهران: المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الإسلامیة.
صابونی، محمدعلی (1390)، پیغمبری و پیغمبران، ترجمۀ محمد ملأ‌زاده، تهران: نشر احسان.
صابونی، محمدعلی (1382ش)، صفوة التفاسیر، ترجمۀ سیدمحمدطاهر حسینی، تهران: نشر احسان.
طبرسی،‌‌ فضل‌‌ بن‌‌‌ حسن ‌‌(1372ش)، مجمع‌‌البیان، ‌‌بیروت‌: مؤسسة ‌‌الاعلمی ‌‌‌للمطبوعات.
طوسی، نصیرالدین محمد بن حسن (1405)، تلخیص المحصل، چاپ دوم، بیروت: دارالاضواء.
عبده، محمد (2005م)، رسالة التوحید، قاهره: الهیئة المصریه.
عمید، حسن (1375)، فرهنگ فارسی عمید، تهران: سپهر.
غزالی، ابوحامد (1993م)، الاقتصاد فی الاعتقادات، بیروت: دارالهلال.
فیومی، احمد (1425ق)، مصباح المنیر، قم: نشر دارالهجرة.