پژوهشنامه مذاهب اسلامی

پژوهشنامه مذاهب اسلامی

بررسی تطبیقی مسئله تلازم حق و تکلیف از دیدگاه هوفلد و شهیدمطهری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سید محمدمهدی نبویان 1
سید محمود نبویان 2
1 استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی،دانشگاه قم، قم، ایران
2 دانشیار گروه فلسفه، موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره)، قم، ایران
10.22034/jid.2025.526588.2578
چکیده
یکی از مسائل بحث انگیز در میان اندیشمندان فلسفه حق، رابطه حق و تکلیف است؛ بدین معنا که آیا ارتباط حق و تکلیف، ارتباطی اتفاقی و در نتیجه قابل زوال است یا آنکه میان حق و تکلیف، تلازم برقرار است؟ و در صورت تلازم، آیا تلازم آنها مفهومی است یا مصداقی و خارجی؟ همچنین، آیا هر حقی، مستلزم تکلیف است یا تنها برخی حق ها مستلزم تکلیف اند؟ در میان اندیشمندانی که به این چالش ذهنی پرداخته اند، «هوفلد» به عنوان یکی از چهره‌های برجسته و مرجع در جهان غرب و «شهید مطهری» به عنوان یکی از چهره‌های برجسته در جهان اسلام، دو اندیشمندی هستند که به صورت جدی و دقیق به تبیین این مسئله و بررسی آن پرداختند. مقاله حاضر با روش تحلیلی ـ توصیفی در صدد تبیین، مقایسه و بررسی تطبیقی دیدگاه هوفلد و شهید مطهری درباره مسئله «تلازم حق و تکلیف» است و در نهایت به این نتیجه می رسد که این دو اندیشمند هرچند در اصول مسئله تلازم حق و تکلیف با یکدیگر اشتراکاتی دارند، در تبیین مسئله و مصادیق آن اختلافات مهم دارند.
کلیدواژه‌ها
حق
تکلیف
تلازم
هوفلد و شهیدمطهری
موضوعات

عنوان مقاله English

A Comparative Study of the Issue of the Inseparability of Right and Obligation from the Perspectives of Höfeld and Ayatollah Martyr Motahhari

نویسندگان English

Seyyed Mohammad Mahdi Nabavian 1
seyyed mahmood Nabavian 2
1 Assistant Professor, Department of Islamic Philosophy and Theology, University of Qom, Qom, Iran
2 Associate Professor, Department of Philosophy, Imam Khomeini Educational and Research Institute, Qom, Iran
چکیده English

One of the controversial issues among philosophers of right is the relationship between right and obligation; that is, whether the connection between right and obligation is accidental and therefore subject to obsolescence, or whether there is an inseparability between them? And if there is an inseparability, is it a conceptual, or a concrete and external (or objective) one? Also, is every right necessarily accompanied by an obligation, or are only some rights accompanied by an obligation? Among the thinkers who have addressed this intellectual challenge, “Höfeld” as one of the prominent and authoritative figures in the Western world, and “Ayatollah Martyr Motahhari” as one of the prominent figures in the Islamic world, are two thinkers who seriously and meticulously addressed the elucidation and examination of this issue. The present article, using an analytical-descriptive method, seeks to elucidate, compare, and conduct a comparative analysis of the views of Höfeld and Ayatollah Martyr Motahhari regarding the issue of “the inseparability of right and obligation” and ultimately concludes that while these two thinkers share commonalities in the principles of the issue of the inseparability of right and obligation, they have significant differences in the elucidation and examples of the issue.

کلیدواژه‌ها English

Right, Obligation, Inseparability, Hö
feld, Ayatollah Martyr Motahari
قرآن کریم.
ابن‌اثیر، مبارک ‌بن ‌محمد (1367)، النهایة فی غریب الحدیث والأثر، محقق و مصحح: محمود محمد طناحی، طاهر احمد زاوی، قم: مؤسسۀ مطبوعاتی اسماعیلیان.
ابن‌درید، محمد بن ‌حسن (1988م)، جمهرة اللغة، بیروت: دارالعلم للملایین.
ابن‌فارس، احمد بن‌ فارس (1404ق)، معجم مقاییس اللغة، محقق و مصحح: عبدالسلام محمد هارون، قم: مکتبة الاعلام الإسلامی.
ابن‌منظور، محمد بن‌ مکرم (1414ق)، لسان العرب، بیروت:‌ دار صادر.
ازهری، محمد بن ‌احمد (1421ق)، تهذیب اللغة، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
اصفهانی، محمدحسین (1418ق)، حاشیة  کتاب المکاسب، تحقیق: عباس محمد آل سباع قطیفی، بی‌جا: المحقق.
جوادی آملی، عبدالله (1388)، حق و تکلیف در اسلام، محقق: مصطفی خلیلی، قم: مرکز نشر اسراء.
جوهری، اسماعیل‌ بن‌ حماد (1376ق)، الصحاح: تاج اللغة وصحاح العربیة، محقق و مصحح: احمد عبد الغفور عطار، بیروت: دارالعلم للملایین.
صدرالدین شیرازی، محمد بن‌ ابراهیم (1981م)، الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الاربعة، بیروت: دار إحیاء التراث.
طالبی، محمدحسین؛ حسینی‌نسب، سیدمصطفی (1388)، «تبیین حق از نگاه هوفلد»، مجلۀ حکومت اسلامی، ش 51‌،‌ص155-188.
طباطبایی، محمدحسین (1417ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعهٔ مدرسین حوزه علمیه.
طباطبایی، محمدرضا (1373)، صرف ساده به‌ضمیمۀ صرف مقدماتی، قم: دارالعلم.
فارابی، محمد بن محمد (1413ق)، الأعمال الفلسفیة، بیروت: دارالمناهل.
فراهیدی، خلیل ‌بن ‌احمد (1409ق)، کتاب العین، قم: نشر هجرت.
مدرس افغانی، محمدعلی (1365)، جامع المقدمات، قم: هجرت.
مصباح ‌یزدی، محمدتقی (1384)، حقوق و سیاست در قرآن (مشکات)، نگارش: محمد شهرابی، قم: انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
مصباح ‌یزدی، محمدتقی (1386)، نظریۀ حقوقی اسلام (مشکات)، تحقیق و نگارش: محمدمهدی نادری قمی و محمدمهدی کریمی‌نیا، قم: انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
مطهری، مرتضی (1403ق)، بررسی اجمالی مبانی اقتصاد اسلامی، تهران: حکمت.
مطهری، مرتضی (1389)، بیست گفتار، تهران: صدرا.
مطهری، مرتضی (1368)، مجموعه‌آثار استاد شهید مطهری، تهران: صدرا.
مطهری، مرتضی (1382)، یادداشت‌های استاد مطهری، تهران: صدرا.
 
Audi, R. (Ed.). (1995). The Cambridge Dictionary of Philosophy. Cambridge: Cambridge University Press.
BBC English (Ed.). (1993). BBC English Dictionary. London: HarperCollins Publishers.
Heywood, Andrew. (2004). Political Theory: An Introduction (3rd ed.). New York: Palgrave Macmillan.
Hohfeld, Wesley Newcomb. (1919). Fundamental Legal Conceptions as Applied in Judicial Reasoning. London: Yale University Press.
Jones, Peter. (1994). Rights. New York: St. Martin’s Press.
Morris, William (Ed.). (1973). The Heritage Illustrated Dictionary of the English Language (4th ed.). New York: American Heritage Publishing Co., Inc.
Pojman, Louis. (2003). Global Political Philosophy. New York: McGraw-Hill.
White, Alan R. (1985). Rights. New York: Oxford University Press.
Random House (Ed.). (1996). Webster's Encyclopedic Unabridged Dictionary of the English Language. New York: Gramercy Books.
Raz, Joseph. (1986). The Morality of Freedom. New York: Oxford, Clarendon Press.
Waldron, Jeremy. (1993). “Rights.” In A Companion to Contemporary Political Philosophy, edited by Robert E. Goodin and Philip Pettit, 1–20. Oxford: Blackwell.
Wellman, Carl. (2001). “Concepts of Right.” In Encyclopedia of Ethics, edited by C. Becker and B. Becker, 3rd ed. New York: Routledge.