پژوهشنامه مذاهب اسلامی

پژوهشنامه مذاهب اسلامی

مبانی نظری شناخت شناسی فخر رازی در میزانِ المیزان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه عمومی،دانشگاه علم و فناوری مازندران، بهشهر، ایران
2 دانش آموخته سطح چهار، مدرسه عالی تخصصی حضرت خدیجه، بابل، ایران
10.22034/jid.2025.533985.2584
چکیده
در تفسیر قرآن، آثار دو مفسر برجسته فخر رازی و علامه طباطبایی، نمایانگر دو رویکرد متفاوت و غنی در فهم و تفسیر آیات الهی است. علامه طباطبایی در تفسیر گرانسنگ خود در مسائلی به تحلیل دیدگاه فخر رازی پرداخته و آن را نقد و بررسی می‌کند. نقدهای علامه طباطبایی بر تفسیر فخر رازی علاوه بر اینکه نقاط قوت و ضعف رویکرد فخر رازی را نمایان می‌سازد، نشان‌دهنده‌ی اهمیت تفکر انتقادی و اجتهادی در علوم اسلامی است. این نقدها به ما می‌آموزند که برای فهم و تفسیر قرآن باید از یک رویکرد جامع و عمیق استفاده کنیم که شامل سیاق، عقل، تاریخ و واقعیت‌های اجتماعی باشد. در این نگاشته با روش توصیفی-تحلیلی به نقدهای علامه طباطبایی نسبت به مبانی شناخت‌شناختی فخر رازی در تفسیر پرداخته شده است. نقد منظور در سه ساحت امکان شناخت، ماهیت شناخت و ابزار شناخت انجام شد و نظرات علامه طباطبایی بر مبانی معرفی شده از جانب فخر رازی تبیین گشت.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Theoretical Foundations of Epistemology in al-Fakhr al-Rāzī as Measured by Al-Mīzān

نویسندگان English

mohammad hosein shirafkan 1
fatemeh pourmahdi amiri 2
1 Assistant Professor, General Education Department, Mazandaran University of Science and Technology, Behshahr, Iran
2 Graduate of Level Four (Advanced Seminary Studies), Hazrat Khadijah Specialized Higher School, Babol, Iran
چکیده English

In the interpretation of the Qur'an, the works of two prominent commentators, al-Fakhr al-Rāzī and Allamah Tabataba'i, represent two different and rich approaches to understanding and interpreting divine verses. Allamah Ṭabāṭabā'ī, in his invaluable commentary Al-Mīzān, addresses and critiques al-Fakhr al-Rāzī’s perspective on various issues. Allamah Ṭabāṭabā'ī’s criticisms of al-Fakhr al-Rāzī’s interpretation not only reveal the strengths and weaknesses of al-Fakhr al-Rāzī’s approach but also demonstrate the importance of critical and independent thinking in Islamic sciences. These criticisms teach us that to understand and interpret the Qur'an, one must use a comprehensive and profound approach that includes context, reason, history, and social realities. This paper, using a descriptive-analytical method, examines Allamah Ṭabāṭabā'ī’s criticisms regarding al-Fakhr al-Rāzī’s epistemological foundations in interpretation. The critique was carried out in three realms: the possibility of knowledge, the nature of knowledge, and the tools of knowledge, and Allamah Ṭabāṭabā'ī’s views were elucidated in relation to the foundations introduced by al-Fakhr al-Rāzī.

کلیدواژه‌ها English

Interpretation
Epistemology
Al-Mīzān
al-Fakhr al-Rāzī
Theoretical Foundations
قرآن کریم.
برونو، فرانکو (1370)، فرهنگ توصیفى اصطلاحات روان‏شناسى، ترجمۀ مهشید یاسایى و فرزانه طاهرى، تهران: طرح نو.
پورافکارى، نصرت‌اللّه (1380)، فرهنگ جامع روان‌شناسى روان‌پزشکى، تهران، فرهنگ معاصر.
جوادى آملى، عبدالله (1368)، سیرۀ عملی علامه طباطبایی، قم: اسراء.
جوادى آملى، عبدالله (1372)، شناخت‌شناسی در قرآن، قم: مرکز نشر فرهنگی رجاء.
جوهری، محمدیوسف (1385)، بررسی و نقد رویکرد فخر رازی در تفسیر آیات مربوط به اهلبیت(ع)، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، جامعة المصطفی العالمیة، دانشکده الهیات و معارف اسلامی.
ربیع نتاج، سیدعلی‌اکبر (1387)، «روش‌شناسی نقد آرای فخر رازی در المیزان»، پژوهشنامۀ قرآن و حدیث، ش4، ص81-92.
ساعدی، عباس؛ ترکاشوند، احسان (1397)، «نقد و بررسی دیدگاه فخر رازی در بحث "بدا" با تکیه بر مبانی علامه طباطبایی»، مطالعات علوم اسلامی انسانی، ش15، ص125-131.
شجاعی، محمدصادق (1386)، «نگاهی به شناخت از منظر فلسفه، روان‌شناسی و اسلام»، نشریۀ معرفت، ش119، ص 81-100.
صدر شیرازی، محمد ابراهیم (1410ق)، الحکمة‌ المتعالیة فی ‌الأسفار العقلیة ‌الاربعة، بیروت: دار إحیاء التراث ‌العربی.
طباطبایی، محمدحسین (1375ش)، اصول فلسفه و روش رئالیسم، قم: انتشارات اسلامی.
طباطبایی، محمدحسین (1385)، نهایة الحکمة، قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
طباطبایی، محمدحسین (1417ق)، اﻟﻤﯿﺰان فی ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﻘﺮآن، ﻗﻢ: ﺟﺎمعۀ ﻣﺪرﺳﯿﻦ ﺣﻮزۀ ﻋﻠﻤﯿﻪ ﻗﻢ.
طباطبایی، محمدحسین (1423ق)، بدایة الحکمة، شرح علی شیروانی، قم: بوستان کتاب.
فخر رازی، محمد بن عمر (1422)، المحصل فی علم الکلام، بیروت: دارالکتب العلمیة.
فخر رازی، محمدبن عمر (1381)، البراهین، به‌کوششِ محمدباقرسبزواری، تهران: بی‌جا.
فخر رازی، محمدبن عمر (1407ق)، المطالب العالیة من ‌العلم الالهی، بیروت: دارالکتاب العربی.
فخر رازی، محمدبن عمر (1411ق)، المباحث المشرقیة فی علم الالهیات والطبیعیات، قم: بیدار.
فخر رازی، محمدبن عمر (1420ق)، مفاتیح ‌الغیب، بیروت: دار إحیاء التراث ‌العربی.
محسنى، مریم؛ و دیگران (1382)، «بررسی پرفوراسیونهای رودۀ کوچک طی 13 سال در بیمارستان آیت‌الله طالقانی»، دوماهنامه پژوهنده، ش2 (پیاپی 32)، ص 132-136.
مصباح یزدی، محمدتقی (1388)، بدایة الحکمة، قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
ناصری کریموند، امان‌اله؛ مصلایی‌پور، عباس (1395)، چگونگی نقد آراء فخر رازی در تفسیر المیزان، مطالعات تفسیری، ش26، ص55-74.